Friday, December 7, 2018

ሚዛኑ


አንድ ቅቤ አምራች ገበሬና ዳቦ አምራች ነጋዴ እንደ አጋጣሚ ድግስ ላይ ተገናኝተው ያወራሉ፡፡ በጨዋታቸው በጣም ስለተግባቡ ከዚህ በኋላ አጋጣሚ ፈጥረው ለመገናኘት ይስማማሉ፡፡ ነጋዴው ጠዋት ጠዋት 300 ግራም ዳቦ ሲልክለት ገበሬው ደግሞ ማታ ማታ 300 ግራም ቅቤ ሊልክለት ተስማሙ፡፡

በዚህ መልኩ ብዙ ጊዜ ከቆዩ በኋላ ነጋዴ የቅቤ መጠን እየቀነሰ መሄዱን አየ፡፡ በመጨረሻም ሚዛን ላይ ሲያስቀምጠው 150 ግራም ሆኖ አገኘው፡፡ በዚህም በጣም አዘነ፤ ተበሳጨም፡፡ ገበሬውንም አስጠራው፡፡ ሌሎች ሰዎች እንዲያዳምጡት አድርጎ ‹ከተስማማነው ውጭ የቅቤውን መጠን ለምን ቀነስከው?› ሲል ጠየቀው፡፡ ገበሬውም ‹እኔ ፈጽሞ አልቀነስኩትም› ሲል በአግራሞት መለሰ፡፡ ነጋዴውም ቅቤውን በሚዛን ለክቶ አሳየው፡፡ 150 ግራም ነው፡፡ ገበሬውም አዘነ፡፡ ‹እኔ ቤት ውስጥ የ300 ግራም መለኪያ የለኝም፡፡ አንተ ጠዋት ዳቦውን ስትልክልኝ በእጅ ሚዛኑ አንደኛው ሰሐን ላይ አደርገዋለሁ፤ ከዚያም ቅቤውን በሌላኛው ሚዛን አስቀምጠዋለሁ፡፡ ልክ ከዳቦው ጋር እኩል ሲመዝኑ በዕቃ አዘጋጅቼ እልክልሃለሁ› አለው፡፡ ወዲያውም ጠዋት የላከለትን ዳቦ አውጥቶ ሚዛኑ ላይ አስቀመጠው፡፡ ዳቦው 150 ግራም ነበር የሚመዝነው፡፡ ነጋዴው አፈረ፡፡

‹የምታገኘው ለሌላው ባደረግከው ልክ ነው፡፡ 150 ሰጥተህ 300 ልታገኝ አትችልም፤ እባብ ሰጥተህ ርግብ፣ ድንጋይ ሰጥተህ ዳቦ፣ እሬት ሰጥተህ ማር ልታገኝ አትችልም፤ አንተ ብቻ ብልጥ ልትሆን አትችልም፤ ማሾውን አጥፍተህ ብርሃን ልታገኝ አትችልም፤ ሌላው ገድለህ አንተ በሰላም ልትኖር አትችልም› አለው ገበሬው፡፡

ማንኛውም ድርጊት ተመሳሳይና ተመጣጣኝ የሆነ ምላሽ አለው፡፡ አንተ እዚህ ለብቻህ ቤትህ ውስጥ ሆነህ ክፉ ስታደርግ ሌላውም በቤቱ ብቻውን ሆኖ ክፉውን ይመልስሃል፡፡ ‹እዛም ቤት እሳት አለ› እንዳሉት ነው አለቃ ገብረ ሐና፡፡ አንተ ጎመድ ይዘህ ከወጣህ ሌላውም አያቅተውም፤ አንተ ገጀራህን ከሳልክ ሌላውም ይስላል፤ አንተ የሌላውን ወገን ስታፈናቅል፣ ያኛውም ያንተን ወገን ያፈናቅላል፡፡ ዛፍ ቆርጠህ ዝናብ፣ በካይ ጋዝ እየለቀቅክ የተስተካከለ የአየር ንብረት አትጠብቅ፡፡ ተፈጥሮም በሰጠሃት መጠን ነው የምትመልስህ፡፡ በዓለም ላይ ሚዛኑ አንድ ነው፤ ተመዛኞቹ ግን ይለያያሉ፡፡ እዚህ ካጎደልክ፣ እዚያም ያጎድሉብሃል፡፡ እዚህኛው ዩኒቨርሲቲ የዚያኛው ልጅ አለ፤ እዚያኛው ዩኒቨርሲቲም የአንተ ልጅ ይገኛል፡፡ እዚህ የአንተ ወገን ብዙኃኑን ይዟል፣ እዚያ ግን አናሳ ነው፡፡ እዚህ አናሳ የሆነው ደግሞ እዚያ ብዙ ይሆናል፡፡ የብዙኃን ወገን በሆንክበት ቦታ አናሳው ካሰቃየህ፣ አናሳ በሆንክበት ቦታ ደግሞ ብዙኃን ያሰቃዩሃል፡፡ እዚህ ባለ ሥልጣን እንደሆንከው እዚያ ተራ ትሆናልህ፡፡ የሚያዋጣው በሚዛኑ ልክ ትክክለኛውን ማድረግ ብቻ ነው፡፡   

Wednesday, November 21, 2018

ኢትዮጵያ - ቦይንግ



ቦይንግ 747-8፣ ለመገጣጠም ብቻ 4 ወር የፈጀ አውሮፕላን ነው፡፡ ስድስት ሚሊዮን የሚገጣጠሙ ክፍሎች አሉት፡፡ በተለያየ የዓለም ክፍሎች ሆነው ከጥቃቅን እስከ ግዙፍ፣ ከመካኒካል እስከ ኤሌክትሪካል የሚያመርቱ ከ30 ሺ በላይ ሠራተኞች ይሳተፉበታል፡፡ ከእነዚህ መካከል የሚተዋወቁት ጥቂቶች ናቸው፡፡ ብዙዎቹ የአንዱን መኖር ሌላው አያውቀውም፡፡ በእድሜ፣ በዜግነት፣ በጾታ፣ በእምነት፣ በመልክና በዘር ይለያያሉ፡፡ የሚከፈላቸው ክፍያ ይለያያል፡፡ የሚያመርቱትም የአውሮፕላኑን አንድ ክፍል እንጂ ጠቅላላውን አውሮፕላን አይደለም፡፡
ሁሉንም አንድ የሚያደርጓቸው ሁለት ነገሮች ናቸው፡፡ የሚሠሩት ለአንድ ኩባንያ መሆኑና የሚሠሩበት ዓላማ አንድ መሆኑ፡፡ እነዚህን ሁሉ ስድስት ሚሊዮን ተገጣጣሚ አካላት የሚያመርቱት ባለሞያዎች ቦይንግ ለሚባል ኩባንያ የሚሠሩ ናቸው፡፡ ንኡስ ኮንትራት ወስደው የሚሠሩት እንኳን ለዚሁ ኩባንያ እንደሚሠሩ ያውቃሉ፡፡ ሁለተኛው ነገር ደግሞ የሁሉም ዓላማ አውሮፕላን መሥራት መሆኑ ነው፡፡ በዓይን ለማየት አስቸጋሪ የሆነቺው ብሎን ከሚሠራ ጀምሮ ትልልቁን አካል እስከሚያመርተው ድረስ ዓላማቸው ብሎን፣ ክንፍ፣ በር፣ ሞተር፣ ጎማ፣ ወንበር፣ መሥራት አይደለም፡፡ አውሮፕላን መሥራት ነው፡፡ ያ በሰማይ ሲበር የሚያዩት አውሮፕላን እንደየዐቅማቸው ተሳትፈው እነርሱ የሠሩት አንድ አውሮፕላን ነው፡፡

Thursday, November 8, 2018

አንድ ነን ብዙዎች፤ አንዶችም ብዙ ነን


የተፈጥሮ ሳይንስ ሊቃውንት ‹ዓለም በብዙ መልኩ የምትገለጥ ዉሑድ ዓለም ናት› ይላሉ፡፡ የተለያዩ የዓለም ከዊኖች ልዩ ልዩ ይምሰሉ እንጂ የአንዱ ዓለም ክፍሎች ናቸው፡፡ ከአንዱ ዓለም ጋር ተዋሕደውም የሚኖሩ ናቸው፡፡ በዚህ ዓለም ላይ ለብቻው ህልው ሆኖ ለመኖር የሚቻለው ማንም የለም፡፡ ሁሉም ፍጡራን ባለማቋረጥ እርስ በርሳቸው የሚገናኙ የተሣሠሩና የሚገነዛዘቡ ናቸው፡፡ ምንም እንኳን በየራሳቸው ከዊናዊ ህልውና ቢኖራቸውም፤ የአንድ ዓለም ክፍሎች ሆነው እንጂ ከዓለም ተገንጥለው ግን ለመኖር አይቻላቸውም፡፡ ሕይወት ያላቸው ፍጡራን ሕይወት ከሌላቸው፣ ሕይወት የሌላቸው ፍጡራንም ሕይወት ካላቸው ጋር ፈጽመው የተወዳጁ ናቸው፡፡ ዕጽዋትና እንስሳት ያለ አፈር፣ አየርና ውኃ እንደማይኖሩት ማለት ነው፡፡
አንድነት መኖሪያ ብዝኅነት ደግሞ መገለጫ ነው፡፡ አንዱ ዓለም በብዙ ኅብር ይገለጣል፡፡ ጥበብ አንድ ነው መገለጫው ግን ብዙ ነው፡፡ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ ጋር ያለው መስተጋብር አንድ ነው፤ የመስተጋብሩ መገለጫ ግን ልዩ ልዩ ነው፡፡ የባሕልና ቋንቋ ልዩነትም በዚህ ምክንያት የመጣ ነው፡፡ አንዱ የሰው ዘር ከተለያዩ የዓለም ክፍሎችና ሁኔታዎች ጋር በፈጠረው የተለያየ ዓይነት መስተጋብር ምክንያት የተለያዩ ባሕሎችና ቋንቋዎች ፈጠረ፡፡ ብርሃን አንድ ነው መገለጫው ግን ልዩ ልዩ ነው፡፡ ፀሐይም እንበል ጨረቃ፣ ወይም ከዋክብት የአንዱ ብርሃን መገለጫዎች ናቸው፡፡

Monday, November 5, 2018

እንደ ኖኅ ወይም እንደ ዮናስ


ከሚያብዱት ጋር ከማበድ ይልቅ ከአጥሩ ዘለቅ ብለው አይተው ትውልድን የሚያስጠነቅቁ ሰዎች፣ ሁለት ዓይነት ዕጣ ፈንታ አላቸው፡፡ ወይ እንደ ኖኅ አልያም እንደ ዮናስ፡፡
ኖኅ በምድር ላይ ሊመጣ ያለውን የጥፋት ውኃ ዐውቆ ትውልዱን ለ120 ዓመታት ያህል አስጠነቀቀ፡፡ የዚያ ዘመን ሰዎች (ሰብአ ትካት) ግን ‹ሆዴ ይሙላ ደረቴ ይቅላ እንጂ ሌላው ነገር ሁሉ ምን አገባኝ› ብለው ሲላቸው እርስ በርሳቸው መዋጋት፣ ፋታ ሲያገኙም መብላትና መጠጣት ሆነ ሥራቸው፡፡ የአባታቸው የአዳም ትዝታው ሳይጠፋ ከሁለትና ከሦስት አባቶች ተወልደው አንዱ ሌላውን ለማየት ተጠየፈ፡፡ ከፊሎቹ ጦር ሰብቀው ዘገር ነቅንቀው ነጋ ጠባ ውጊያ ሆነ ኑሯቸው፡፡ ከፊሎቹ ደግሞ የሚሆነውን ሁሉ እንዳላየና እንዳልሰማ አልፈው አሥረሽ ምቺው ሆነ ተግባራቸው፡፡ የሚዋጉትን ላየ በሀገር ጤና ያለው ያለ አይመስልም፤ የሚጨፍሩትን ላየ በሀገር ችግር ያለ አይመስልም ነበር፡፡
ኖኅ በዚህ መካከል ተነሥቶ ሁለቱንም ሲያስጠነቅቅ የሚሰማው አላገኘም፡፡ እየመጣ ያለው መዓት ሊፈስ የተዘጋጀው ቁጣ አስቀድሞ ታይቶት ነበር፡፡ የመንገዳቸው መጨረሻ ገደል፣ የጉዟቸው መዳረሻ እልቂት መሆኑን ተረድቶት ነበር፡፡ ሰሚ ግን አላገኘም፡፡
የሮምን ታሪክ የጻፉ ሊቃውንት ሮም ከመውደቋ ዐሠርት ዓመታት ቀድመው የነበሩ ሮማውያን ሀገራቸው ታላቋ ሮም እየወደቀች መሆኑን ለአፍታም ጠርጥረው አያውቁም ነበር ይላሉ፡፡ የባቢሎን ታላላቆችና ታናናሾች የነቢዩ ዳንኤልን ማስጠንቀቂያ ለመስማትና ከጉዟቸው ገታ ብለው ለማስተዋል ፈቃድ አልነበራቸውም፡፡ ታላቋ ባቢሎን ትወድቃለች ብለው ለአፍታም ጠርጥረው አያውቁም፡፡ ድንገት ግን በ539 (ቅልክ) በአንድ ሌሊት፣ ያውም ባቢሎናውያን ቅልጥ ባለ ድግሥ ላይ እያሉ፤ የፋርሱ ቂሮስ ከተማቸውን በእጁ አስገባት፡፡ የታላቋ ባቢሎንም ክብር በዚያው ሌሊት ተጠናቀቀ፡፡

Friday, October 19, 2018

መተው፤ ነገሬን ላይከተው



ታዋቂው የሥነ ልቡና ምሁር ሮልፍ ዶብሊ ‹አጥርቶ የማሰብ ጥበብ› በተሰኘው መጽሐፋቸው ላይ እንዲህ ይላሉ፡፡ እንበልና አንተ የመድኃኒት አስተዳደር ኃላፊ ነህ፡፡ ለረዥም ግዜ ታምሞ የአልጋ ቁራኛ ለሆነ ሰው የሚሰጥን መድኃኒት በተመለከተ እንድትወስን ቀረበልህ፡፡ መድኃኒቱ ከባድ የሆነ የጎንዮሽ ችግር አለው፡፡ ከሚወስዱት መካከል 20 በመቶዎቹ ሊሞቱ ይችላሉ፡፡ 80 በመቶዎቹን ደግሞ የማዳን ዕድል አለው፡፡ ይህን መድኃኒት ሰውዬው ይውሰድ ወይስ አይውሰድ? የሚለውን ጉዳይ እንድትወስንበት ፊትህ ላይ ቀረበ፡፡
ብዙዎች ይላሉ ሊቁ ከአምስት ሰዎች አንዱን የሚነጥቀውን ይህንን መድኃኒት ሰውዬው ይውሰድ ብለው ለመፈረምን ይፈራሉ፡፡ በሰው ሞት ላይ መፈረም ወይም በሰው ሕይወት ላይ መፍረድ አድርገው ይቆጥሩታልና፡፡ በቶሎ የሚታያቸውም 20 በመቶ ሰዎችን ይጎዳል የሚለው እንጂ 80 መቶ ሰዎችን ይጠቅማል የሚለው አይደለም፡፡ ምናልባትም ከመድኃኒቱ በኋላ ሰውዬው ቢሞት ሚዲያውም ሆነ ሰዎች የሚያወሩት ወሬ የሚገድል መድኃኒት ወስዶ መሞቱን የሚገልጥ ሊሆን ይችላል፡፡ ምናልባትም ባንተ ውሳኔ መድኃኒቱን የወሰዱ ተከታታይ ሦስት ሰዎች ሊሞቱ ይችላሉ፡፡ ይህ ደግሞ በአንተም፣ በሆስፒታሉም፣ በታካሚዎቹም ሆነ በኅብረተሰቡ ዘንድ ‹ለምን ወሰነ? ለምን አይተወዉም ነበር? ለምን አይቀርበትም?› የሚሉ ጥያቄዎችን ሊያስነሣ ይችላል፡፡ እነዚያ በተከታታይ ሞትን የቀመሱት ወገኖች ከጠቅላላው ውጤት 20 በመቶው ውስጥ መሆናቸውን የሚመለከት አይኖርም፡፡
ይህ ነው ሰዎችን ከዝምታ ይልቅ ተግባርን እንዲፈሩ የሚያደርጋቸው፡፡ ሮልፍ ዶብሊ ይህን ሁኔታ በኛ ብሂል ‹መተው ነገሬን ከተተው›  ወይም በእርሳቸው ቋንቋ ‹the omission bias› ይሉታል፡፡ የማይወስንና የማይሠራ ከሚወስንና ከሚሠራ ሰው ይልቅ የተሻለ ነገር እንዳደረገ የሚቆጠርበት አዝማሚያ ነው፡፡ ከሚመጡ ሚሊዮን መልካም ውጤቶች ይልቅ የሚከሠቱ አንድ ሺ ስሕተቶችንና ጥፋቶችን አጉልቶ በመመልከት ‹ቢቀርስ› የሚል ውሳኔ፡፡ 

Friday, October 12, 2018

መስተጋብር፡- አማራጭ አይደለም ሕልውና ነው


እጅግ ተቀራራቢ የሆነ ዘረመል ያላቸው(የቅርብ አያት ካላቸው) ወገኖች በሚመሠርቱት ግንኙነት ዝርያ የሚፈጠርበት ሂደት ኢንብሪዲንግ(Inbreeding) ይባላል፡፡ በዚህ መልኩ የሚፈጠሩ ዝርያዎች ተፈጥሯዊ ጥንካሬያቸውን ማጣት ብቻ ሳይሆን ሌሎች ውስብስብ ችግሮችም ይገጥሟቸዋል፡፡ ይህ የተፈጥሮ አቅም ማጣትም ቀስ በቀስ የዝርያውን የመባዛት ዕድል እየቀነሰው ይመጣና ከምድረ ገጽ እንዲጠፋ ሊያደርገው ይችላል፡፡ ቀደምቶቻችን የቅርብ ዘመዳሞች እንዳይጋቡ የከለከሉት ይህ ችግር በሰው ዘር ላይ እንዳይከሠት በማሰብ ነው፡፡ ለዚህ ሁነኛ መፍትሔው ከሚራራቁ ወገኖች ጋር የሚመሠረት ግንኙነት ነው፡፡ 
በማኅበራዊ ግንኙነትም ሰው በዕውቀት፣ በአመለካከት፣ በሐሳብ፣ በመረጃ ምንጭና በአካሄድ ተመሳሳይ ከሆነ ማኅበረሰብ ጋር የሚኖር ከሆነ ውጤታማነቱ እየቀነሰ ይመጣል፡፡ የሐሳብ ኢምብሪዲንግ ይገጥመዋል፡፡ በዕውቀትና በሐሳብ ጠንካራ አይሆንም፡፡ በአመለካከትና በአካሄድ አይሰላም፡፡ አንድ ቋንቋ ብቻ እየሰማ፣ በአንድ መንገድ ብቻ እያሰበ፣ ከአንድ ምንጭ ብቻ እየሰበሰበ፣ ከአንድ አቅጣጫ ብቻ እያየ ስለሚኖር የእርሱ ሐሳብ ከሌሎቹ ጋር ተወዳድሮ የማሸነፍ ዕድሉ ይጠብባል፡፡ ቀስ በቀስም እየጠፋ ይሄዳል፡፡ 

Tuesday, October 2, 2018

ሸዋ፡- የጥንትና ዛሬ መገናኛ


ዛሬ በተለምዶ ‹ሸዋ› እየተባለ የሚጠራውና ወደ ስድስት በሚጠጉ ዞኖች የተከፋፈለው የመሐል ኢትዮጵያ ክፍልን ታሪክ መረዳት የኢትዮጵያን ሕዝብ የውሕደት ታሪክ ለመረዳት ዓይነተኛ ማሳያ ነው፡፡ በሰሜን በዓባይ ወንዝና በበሽሎ፣ በመሐል ‹ሸዋ ሜዳ› እየተባለ በሚጠራው ሰፊ ሜዳ፣ በምሥራቅ በአዋሽ ወንዝ፣ በምዕራብ በወንጭት፣ በዠማና በሙገር ወንዞች፣ የተከበበ ነበር፡፡

ሴዋ (ሸዋ) የሚለውን ስም መጀመሪያ ለግዛታቸው የተጠቀሙት በይ(ኢ)ፋት አካባቢ ያለው ጥንታዊውን ግዛት የመሠረቱት ሙስሊም ሡልጣኖች ናቸው፡፡ ከ896/7-1285 በሸዋ ጠንካራ የሆነና እስከ ዘይላ ወደብ ድረስ ግዛቱንና ተጽዕኖውን ያስፋፋ የሙስሊም ሡልጣን ነበር፡፡ ኤንሪኮ ቼሩሊ እኤአ በ1936 በሐረር ከተማ አግኝቶ የቀዳው በ1863 የተጻፈው የዐረብኛ የእጅ ጽሑፍ ስለዚህ ጥንታዊ የሡልጣን ታሪክ የሚነግረን ብቸኛ ምንጫችን ነው፡፡ ይህንን ግዛት የመሠረተው ማሕዙሚ የተባለ ጎሳ ቤተሰብ ነበር፡፡ የዚህን ሡልጣናዊ ግዛት ድንበሮች በርግጠኝነት ለማመልከት አልተቻለም፡፡ እንደ ቼሩሊ ያሉ ባለሞያዎች ግን በደቡብ ከጣርማ በር ተራሮች፣ አንሥቶ እስከ እንጦጦ ተራራ ይደርስ እንደነበር፣ በምዕራብ የሙገር ሸለቆ፣ በምሥራቅም ይፋትና ፈጠጋር ድረስ እንደተዘረጋ ገልጠዋል፡፡ 

Wednesday, September 19, 2018

የድኅረ ወሊድ ጭንቀት

የድኅረ ወሊድ ጭንቀት(postnatal depression) እናቶች ከወለዱ በኋላ የሚያጋጥማቸው፣ ከአንድ ወር እስከ አንድ ዓመት ሊዘልቅ የሚችል የጭንቀት ዓይነት ነው፡፡ ልጅ መውለድ የሚያስከትለውን አዲስ ሁኔታ፣ ጠባይ፣ የሰውነትና የስሜት ለውጥ ለማስተናገድ በሚደረገው እናታዊ ትግል ምክንያት በመጀመሪያዎቹ ቀናት የጠባይ ልውጠት(baby blues) ይከሠታል፡፡ ይህ ግን ለሁለትና ለሦስት ቀናት የሚቆይ ነው፡፡ ነገሩ ከእነዚህ ቀናት በላይ ከዘለቀ ወደ ጭንቀት ያድጋል፡፡ እርሱም የድኅረ ወሊድ ጭንቀት(postnatal depression) ይባላል፡፡ በዚህ ዓይነት ጭንቀት ውስጥ የሚገኙ እናቶች ‹ሙዳቸው› ይጠፋል፤ የተሸናፊነት ስሜት ይሰማቸዋል፤ ተስፋ ቢስነት ይነግሥባቸዋል፤ ስለ ተወለደው ሕጻን አብዝተው ይጨነቃሉ፤ አንዳች የሆነ ነገር ልጃቸውን የሚነጥቃቸውና የሚገድልባቸው ወይም የሚያሳምምባቸው ይመስላቸዋል፡፡ ይህ ፈልገው የሚያመጡት ጠባይ ሳይሆን ወሊድ የሚያመጣባቸው ክስተት ነው፡፡

Wednesday, September 12, 2018

‹ግቡ የአጥቂው፣ ድሉ የቡድኑ ነው›


ሰውዬው አንበሳ ሊያድን ጫካ ይገባል፡፡ እየተሽሎከለከ ዛፍ ለዛፍ ሲያነጣጥር፣ የአንበሳውንም ዱካ እያዳመጠ ሲከተል፣ ቆየና አንድ የአንበሳ ደቦል በቀስቱ አነጣጥሮ ጣለ፡፡ ገና ደስታውን ሳያጣጥም የሰውነት ክፍሎቹ እርስ በርሳቸው ተጣሉ፡፡ እጁ አንበሳውን አነጣጥሮ የጣለው እርሱ መሆኑን በማስረዳት የተለየ ክብር ሊሰጠው እንደሚገባ ተናገረ፡፡ ይህንን የሰማው እግሩም ‹መጀመሪያውኑ ማን ተሸክሞህ መጥተህ ነው ወጋሁት፣ መታሁት የምትለው› ብሎ ክብሩ የእርሱ መሆኑን ገለጠ፡፡ ነገሩን የታዘበው ዓይንም ‹በምን ዓይተህ ነው ያነጣጠርከው› አለና ክብሩ የእርሱ መሆኑን በኩራት ደሰኮረ፡፡ ጆሮም የአንበሳውን ዱካ እኔ በጽሞና ባልከተል የት ታገኙት ነበር? ሲል ቀዳሚው ባለ ድል እርሱ መሆኑን ደነፋ፡፡ አፍና ሆድም ‹ባልተበላ ምግብ በባዶ ሆድ እንኳን ማደን መታደን አይቻልም› ሲሉ ተከራከሩ፡፡ 

እንዲህ የሰውነት ክፍሎች ሁሉ እየተነሡ ‹ተኳሹ፣ መራዡ፣ አነጣጣሪው፣ እኔ ነኝ› እያሉ ሲከራከሩ ሰውዬው ወደ ግዳዩ ሳይሄድ ዘገየ፡፡ በዚህ መካከል ዓይን ቀና ቢል አንበሳው ሲሞት ያሰማውን ድምጽ የሰሙ ሌሎች አንበሶች ዙሪያቸውን ከበዋቸዋል፡፡ ዓይን በድንጋጤ ሲፈጥ ያስተዋለው እጅም ለሌሎች አካላት መከባባቸውን ጠቆመ፡፡ ይህን የተመለከተው እግር እሮጣለሁ ብሎ ሲያስብ እንኳን መሮጫ መሹለኪያ ቀዳዳ አላገኘም፡፡ ቅድም እኔ ነኝ እኔ ነኝ እሉ ሲፎክሩ የነበሩት ሁሉ ለየብቻ ሮጠው ማምለጥ አልተቻላቸውም፡፡ አንበሶቹ ግን የግዳይ ቀለበታቸውን እያጠበቡ እያጠበቡ ተጠጉ፡፡ ፍጻሜውም መበላት ሆነ፡፡

Thursday, September 6, 2018

የማይሰለቹት አባት፤ ቀዳሚ ሙፍቲ ሐጅ ዑመር ኢድሪስ


ንግግራቸው ምንጊዜም ፈዋሽ ነው፡፡ የትኛውም ቦታ ላይ ሆነው ቢሰሙት ለራስ የተላከ ደብዳቤ ይመስላል፡፡ ሃይማኖታቸውን ከንግግራቸው ማወቅ ከባድ ነው፡፡በቅርብ ለሚያውቋቸው ወይም ልብሳቸውን ለተመለከተ ካልሆነ በቀር፡፡ የሚናገሩት ሁሉንም እምነት የሚመለከት ነውና፡፡ የሁለቱን ሲኖዶሶች ዕርቅ ምክንያት በማድረግ በተዘጋጀው የሚሊኒየም አዳራሽ ጉባኤ ላይ ያስተላለፉትን መልእክት ሊቃነ ጳጳሳቱ ከልባቸው ካዳመጡት ‹ሲታረቁ ከሆድ፣ ሲታጠቡ ከክንድ› የሚያደርግ ነው፡፡  
እሑድ ዕለት የበጎ ሰው ሽልማት ፕሮግራም ላይ ለክቡር አቶ ለማ መገርሳ ሽልማቱን ያበረከቱት እርሳቸው ነበሩ፡፡ ቢሮክራሲ የሚባል ነገር የማያውቃቸው፤ ነገርን በጉዳዩ ልክ ብቻ የሚመዝኑ¶ የተጠሩበትን ጉዳይ እንጂ የጠራቸውን ሰው ማንነት ከቁም ነገር የማይቆጥሩ፣ የአለቃ ሳይሆን የአባት ጠባይ ያላቸው ናቸው፡- ቀዳሚ ሙፍቲ ሐጅ ዑመር ኢድሪስ፡፡

Monday, September 3, 2018

እቴጌ ጣይቱ ብጡል (1832 – 1911 ዓ.ም.)

አበባው አያሌው እንደ ጻፈው


እቴጌ ጣይቱ በኢትዮጵያ ታሪክ የጎላ ሥፍራ ካላቸው እጅግ ጥቂት አንስት በግምባር ቀደምትነት የሚጠሩ ናቸው፡፡ ለዚህ ዋናው ምክንያት ንጉሥ ምኒልክን (በኋላ ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያን) በሕግ ጋብቻ ካገቡ በኋላ በዘመናዊት ኢትዮጵያ ፖለቲካ አስተዳደርና ሥልጣኔ ያበረከቱት አስተዋጽዖ ነው፡፡ ከበርካታ አስተዋጽዖዎቻቸው ጥቂቱ የሚከተሉት ናቸው፡

Friday, August 17, 2018

የ 2010 ዓ.ም. የበጎ ሰው ሽልማት ዕጩዎች



6ኛው የዓመቱ በጎ ሰው ሽልማት ነሐሴ 27 ቀን 2010 ዓ.ም. በኢንተር ኮንቲኔንታል ሆቴል ይካኼዳል፡፡ በዚህ ዓመት ለሚካኼደው የሽልማት ሥነ ሥርዓት ዕጩዎች የሚከተሉት ናቸው፡፡

1.በመምህርነት ዘርፍ
1.  መምህር ሥዩም ቦጋለ( በአዊ ዞን ታላላቅ ሥራዎችን የሠሩ መምህር)
2.  መምህር ስመኘው መብራቱ( በደቡብ ጎንደር ታች ጋይንት ልዩ ልዩ ሥራዎችን የሠሩ መምህር)
3.  መምህር ስለሺ ካሣዬ(በድሬዳዋና በሐረር ከተማ ታላላቅ ሥራዎችን የሠሩ መምህር)

2) ለኢትዮጵያ በጎ የሠሩ የውጭ ሀገር ዜጎች
1.  ኢያን ካምፕቤል (Ian Campbell)(በጣልያን ወረራ ጊዜ በኢትዮጵያ ላይ የተፈጸሙ ግፎችን በማጥናትና በማሳተም ይታወቃሉ)
2.  ሬልዶፍ ኬ. ሞልቬር (Reidulf K. Molvaer)(የ Black Lions - መጽሐፍ ደራሲ)
3.  ሐጋይ ኡልሪክ (Hagai Ulrich)(ስለኢትዮጵያና መካከለኛው ምሥራቅ ግንኙነት ብዙ መጻሕፍት የጻፉ)

3) መንግሥታዊ የሥራ ሐላፊነትን በብቃት መወጣት
1.  ዶ/ር አበራ ዴሬሳ (የግብርናና ገጠር ልማት ሚኒስቴር ሚኒስትር ዲኤታ የነበሩ)
2.  ልዑል ራስ መንገሻ ሥዩም
3.  ወ/ሮ ሙሉ ወርቅ ገብረ ሕይወት(የብርሃንና ሰላም ማተሚያ ቤት ሥራ አስኪያጅ የነበሩ)

4) በበጎ አድራጎት ዘርፍ
1. አቶ መኮንን ሙላት
       (መስማት የተሣናቸውን ከሠላሳ ዓመታት በላይ በመርዳት የሚታወቁ)
2. ሄርሜላ ወንድሙ
       (የጠብታ ውኃ /Drop of Water/ ድርጅት መሥራች)
3. ሲስተር (ሎሬት) ጥበበ ማኮ
       (የሕይወት የተቀናጀ የልማት ድርጅት /HIDO/ መሥራችና ዋና ሥራ   
       አስፈጻሚ)

5) በቅርስ እና ባህል ዘርፍ
1. የአዊ የፈረስ ማኅበር
       (ከሰባ ዓመታት በላይ የቆየ ባህላዊ የፈረስ ማኅበር)
2. አባ ገብረ መስቀል ተሰማ
       (ላስታ ውስጥ ውቅር አብያተ ክርስቲያትን የሠሩ)
     3.መላኩ በላይ (ፈንድቃ)
       (የኢትዮጵያ ባህላዊ ሙዚቃና የሙዚቃ መሣሪያዎችን በማጥናትና
       በማሰባሰብ የታወቀ ባለሞያ)
6) በሳይንስ ዘርፍ
1. ፕሮፌሰር ማስረሻ ፈጠነ
2. ፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላ
3.ዶክተር ሞሚና አሕመድ (በኢትዮጵያ የመጀመሪያውን የኩላሊት ንቅለ ተከላ ያካኼዱ ሐኪም)

7) ንግድ እና ሥራ ፈጠራ
    1. ኃይሌ ገብረ ሥላሴ
    2. አቶ ወልደ ሔር ይዘንጋው
      (የግዮን ኢንዱስትሪያል ባለቤትና ዋና ሥራ አስፈጻሚ)
   3. አቶ ተቻለ ኃይሌ
      (የተቻለ ጋራዥ ወይም የተቻለ ብረታ ብረት እና እንጨት ሥራ ድርጅት
      ባለቤት)
8) ሚዲያና ጋዜጠኛነት
    1. ጸጋዬ ታደሰ (ጸጋዬ ሮይተርስ)
    2. ጥበቡ በለጠ
    3. ነቢዩ ሲራክ
9) ኪነ ጥበብ (ዜማ)
    1. ቴዎድሮስ ካሣሁን
    2. አበበ ብርሃኔ
    3. አየለ ማሞ
           

Friday, August 3, 2018

ወደ ምዕራብ ሰዎች


የሦስት ወሩን አድካሚና አስደሳች ሩጫ አገባደድነው፡፡ አሁን የቀረን ዝርዝር ሪፖርቱን ተረጋግቶ መጻፍ ነው፡፡ ብዙ አስገራሚ፣ አሳዛኝ፣ አስደሳች፣ አስቂኝ ገጠመኞችን በቀጣዮቹ ቀናት አወጋችኋለሁ፡፡
ጠቅላይ ሚኒስትር ዶክተር ዐቢይ በአሜሪካ የሚገኙትን ኢትዮጵያውያንና ትውልደ ኢትዮጵያውያን ለማነጋገር ወደ አሜሪካ እንደሚሄዱ የታቀደው ግንቦት ወር ላይ ነው፡፡ የዳላሱ የኢትዮጵያውያን ስፖርት በዓል ግብዣ ሲመጣ ነገሩ ሌላ መልክ ይዞ ነበር፡፡ ጋባዡ ማን ነበር? ክልከላውስ ከየት መጣ? በብዕር ወደፊት እንራመድበታለን፡፡
ከዚህ በፊት በኢትዮጵያ የርእሳነ መንግሥታት ታሪክ ወደ አሜሪካ የሚደረጉ ጉዞዎች በዋናነት ከአሜሪካ መንግሥት፣ ከተባበሩት መንግሥታት ድርጅትና ከሌሎች ዓለም ዐቀፍ ድርጅቶች ጋር የተያያዙ ነበሩ፡፡ የዲያስፖራው ጉዳይ በጎንዮሽ የሚያዝ ነው፡፡ የዚህኛው ጉዞ ዋናው ልዩነቱ በዋናነት ኢትዮጵያውያንን ለማግኘት የተዘጋጀ መሆኑ ነው፡፡
ለአዲስ ሐሳብ አዲስ አካሄድ በሚል ጉዞውን የሚያስተባብረው ኮሚቴ ከውጭ ጉዳይ ሚኒስቴርና ከባለ በጎ ፈቃድ ኢትዮጵያውያን በጋራ እንዲቋቋም ተደረገ፡፡ የዳሰሳ ጥናት ተዘጋጀ፡፡ ዝርዝር ዕቅድ ወጣ፡፡ መጀመሪያ በዋሽንግተን ዲሲ በመቀጠል በሎስ አንጀለስ በመጨረሻም በሚነሶታ ኮሚቴዎች ተቋቋሙ፡፡
እንግዳው ነገር ተጀመረ፡፡ የኢሕአፓ፣ የመኢሶን፣ የቅንጅት፣ የኢሕአዴግ፣ የሰማያዊ፣ የግንቦት ሰባትና የሌሎቹም ፓርቲዎች አባላት በአንድ ኮሚቴ ውስጥ እንዲሰበሰቡ ጥሪ ቀረበ፡፡ አባሎቻቸውና ደጋፊዎቻቸው መጡ፡፡ በፓርቲ ውስጥ የሌሉ ነገር ግን ዋነኛ የፖለቲካ አቀንቃኞች የሆኑ ኢትዮጵያውያን ጎረፉ፡፡ ተያይተው የማያውቁ፣ ተደማምጠው የማያውቁ፣ በአንድ ላይ ተቀምጠው የማያውቁ፣ ቢገናኙ የሚደባደቡ ኃይሎች ተሰበሰቡ፡፡ አማራ፣ ትግራይ፣ ኦሮሞ፣ ሲዳማ፣ ወላይታ፣ ሐረሪ፣ ሶማሊ፣ ጋምቤላ፣ ጉሙዝ፣ አፋር፣ ኮሙኒቲዎች ሰዎችን ላኩ፡፡ 

Wednesday, July 18, 2018

ሠለስቱ - 1 የለውጥ ሂደት ሦስት ጉልቻዎች


ከዚህ በፊትም አንሥተነዋል፡፡ አለቃ ገብረ ሐና እንዳስተማሩት ምርጥ ግንባታ ሦስት ነገሮችን ይፈልጋል፡፡ ሠሪ፣ ደንጓሪና አነዋሪ፡፡ የሀገር ግንባታም እንዲሁ፡፡ በሂደቱ ውስጥ ጊዜያቸውን፣ ጉልበታቸውንና ዕውቀታቸውን ሠውተው ሌት ተቀን የሚሠሩለትን ይሻል፡፡ የእግር ኳስ ጨዋታ ሁለመናቸውን በሜዳ ላይ የሚያፈሱ ምርጥ ምርጥ ተጨዋቾችን እንደሚፈልገው ሁሉ፡፡ ሀገራዊ ለውጥ ስለፈለጉት፣ ስለናፈቁትና ስላጨበጨቡለት አይመጣም፣ ቢመጣም አይሳካም፡፡ የለውጡን ተውኔት በሚገባ የሚጫወቱ ምርጥ ተዋንያንንም ይፈልጋል፡፡ በየመዋቅሩ ገብተው፣ በየሥራ መስኩ ተሰልፈው፣ በየኃላፊነቱ ተሰይመው የሚዘውሩ ሠሪዎችን ይፈልጋል፡፡ እነዚህ ገንቢዎች እንዲሁ ሥራ ፍለጋ የሚከማቹ እንጀራ ፈላጊዎች አይደሉም፡፡ዕውቀትና እውነት የሚመራቸው ጠቢባን ናቸው እንጂ፡፡ ዕውቀትና እውነት የማይመራው የሀገር ግንባታና ሀገራዊ ለውጥ ብርሃንና መንገድ በሌለበት ገደላ ገደል እንደመጓዝ ያለ ነው፡፡ ዕውቀት ብርሃን፣ እውነትም መንገድ ነውና፡፡ ያለ ዕውቀትና እውነት የሚሠማሩ ሀገር ገንቢዎች ‹የሚከፈላቸው አጥፊዎች› ማለት ናቸው፡፡  

Monday, July 2, 2018

ጊዜ ጠባቂ ቦንብ


አንድን ሕዝብ ወይም ማኅበረሰብ በተመለከተ በማወቅም ሆነ ባለማወቅ የሚደረጉ አሉታዊ የገጽታ ግንባታዎች ውጤታቸው ከሚታሰበውም የከፋ ነው፡፡ በዓለም ላይ አደጋ ላይ የወደቁ ማኅበረሰቦችን ታሪክ ስንመለከት ከሁለት ወገን የመጡ አካላት የቆሰቆሱት እሳት ያስከተለውን ረመጥ እናይባቸዋለን፡፡ አንደኛው እነርሱን ከሚወደው ወገን ሲሆን ሌላኛው ደግሞ ከሚጠላቸው ወገን ነው፡፡
የተጠቂው ወገን ነኝ የሚለው አካል ያልተሰጠውን ውክልና እየወሰደ የሚፈጽማቸው ተግባራትና የሚያቀርባቸው ሐሳቦች በተቃራኒ ሆነው ነገሩን ለሚቆሰቁሱት ቢላዋ ያቀብላል፡፡ በጣት የሚቆጠሩ ልዩ ተጠቃሚዎች ሚሊዮኖችን ወክለው ለመታየት ይጥራሉ፡፡ እፍኝ የማይሞሉ አቀንቃኞች የማኅበረሰቡ አፈ ጉባኤ አድርገው ራሳቸውን እየሾሙ የሚናገሯቸው ንግግሮች የዚያ ማኅበረሰብ አቋም መስለው እንዲታዩ ይተጋሉ፡፡
በአንድ ማኅበረሰብ ስም ጥቅም የሚያገኙ አካላት በየዘመናቱ ይፈጠራሉ፡፡ በክርስትናና በእስልምና ስም በተፈጸሙ ወረራዎች፣ ዝርፊያዎች፣ ቅኝ ግዛቶች፣ ጦርነቶችና ጭቆናዎች ተጠቃሚዎቹ አማንያኑ አይደሉም፡፡ ተጠቃሚዎቹ በእምነቱና በአማንያኑ ስም የሚነግዱት አካላት ናቸው፡፡ እነዚህ አካላት እምነቱንም ሆነ አማንያኑን የሚፈልጓቸው ለሁለት ነገር ነው፡፡ ለምክንያትነትና ለከለላነት፡፡ መልከ ጥፉን በስም ይደግፉ እንደሚባለው ግለሰባዊ ስግብግብነትና የሥልጣን ጥመኝነት ላስከተለው ክፉ ተግባር የተቀደሰው ሃይማኖት ምክንያት እንዲሆን ይፈለጋል፡፡ ከዚህ በተጨማሪ ደግሞ ዘራፊዎቹና ገዳዮቹ እንዳይነኩ እምነቱን ለሽፋንነት ይፈልጉታል፡፡ እነርሱን መንካት እምነቱን መንካት ተደርጎ እንዲወሰድ፡፡ በዘር ከለላ ተከልለው የሚበዘብዙና የሚጨቁኑ ሰዎችም ይሄው ነው መንገዳቸው፡፡  

Thursday, June 7, 2018

አንድ መዝገብ ለዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ታሪክ

የደጃዝማች ገርማሜ የሕይወት ታሪክ
ተጻፈ  ከቀኛዝማች ኃይሌ ዘለቃ
1937 ዓ.ም
1.     ባለ ታሪኩ
ይህ ቀጥሎ የቀረበው በእጅ የተጻፈ ታሪካዊ መዝገብ የዐፄ ምኒልክን መንግሥት በሸዋዎች ብርታት(በአማራና በኦሮሞ መኳንንት) ስላቆሙት ስለ ደጃዝማች ገርማሜ ወልደ ሐዋርያት የተጻፈ ነው፡፡ በ1799 ዓ.ም. የተወለዱት ደጃዝማች ገርማሜ ከአቤቶ ኃይለ መለኮት እስከ ዳግማዊ ምኒልክ ድረስ የኢትዮጵያን መንግሥት ያገለገሉ ባለሟል ናቸው፡፡ ዐፄ ቴዎድሮስ ሸዋ ዘምተው ምኒልክን ሲይዙ ግርማሜ በቤተ መንግሥት ነበሩ፡፡ በኋላም ዐፄ ምኒልክ ከቴዎድሮስ ጋር ወደ ጎንደር ሲሄዱ እርሳቸው ተጉለት ቀሩ፡፡ አስቀድመው ግን ምኒሊክን የሚያስመልጡበትን መንገድ ተናግረው ነበር፡፡ የሸዋ መኳንንት አልሰሟቸውም እንጂ፡፡ የተናገሩት ደርሶ ምኒልክ በቴዎድሮስ እጅ ገቡ፡፡ ገርማሜ የመከረው ምክር ጠብ አይልም የተባለው ከዚህ በኋላ ነው፡፡  
ገርማሜ ሱባኤ ገብተው ሕልም ሲያዩ ተነሥተው ጎንደር ገቡና ከዐፄ ቴዎድሮስ ተገናኙ፡፡ እዚያም ከምኒልክ ጋር ተቀመጡ፡፡ ዐፄ ቴዎድሮስ መቅደላ ላይ በተወሰኑ ጊዜ ምኒልክ ያመለጡበትን ዘዴ የቀየሱት ገርማሜ ናቸው፡፡ በኋላም በወርቂት እጅ ሲገቡ አታለው ያወጡበትን ብልሃት ያመጡት እርሳቸው ናቸው፡፡ የዐፄ ምኒልክን አልጋ ሸዋ ላይ የተከሉት፤ መንግሥቱን ያደላደሉት፤ ባለሟሎቹን ያስተካከሉት ገርማሜ ነበሩ፡፡ 

Tuesday, June 5, 2018

የጠቅላይ ሚኒስትሩ ወንበሮች


ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ በጠዋት ወደ ቢሯቸው ማልደው ሲገቡ የእንግዳ መቀበያ ክፍሉ ወንበሮች ተሰልፈው ጠበቋቸው፡፡ ነገሩ እንግዳ ሆነባቸው፡፡ የዚህን ቤተ መንግሥት ባሕል ገና አልለመዱትም፡፡ የተለመዱ ችግሮችን ባልተለመደ መንገድ እፈታለሁ ብለው ለተነሡት ጠቅላይ ሚኒስትር ነገሩ ከተለመደውም የወጣ መሰላቸው፡፡
‹ምንድን ነው?› አሉ ሳቅ ይዟቸው፡፡
‹አሰናብቱን› አለ ደንዳሳ ትከሻ ያለው የቆዳ ወንበር፡፡በታሪኩ ለመንግሥት ቅርብ የሆኑ እንግዶችን በማስተናገድ ይታወቃል፡፡
‹ለምን? የት?› አሉ ጠቅላይ ሚኒስትሩ
‹በቃ እኛንም ጡረታ ያውጡና› አለ ሌላ እምቡር እምቡር የሚል ወንበር፤ የባለሥልጣን መቀመጫ መሆኑን የሥላሴን ዙፋን ከተሸከሙት ኪሩቤል በላይ ይኮራበታል፡፡ ‹እንትናኮ እኔ ላይ ነው የሚቀመጠው› እያለ መጎረር ይወዳል፡፡
‹ምን ሆናችሁ› አሏቸው ጠቅላይ ሚኒስትሩ እጃቸውን አገጫቸው ላይ አድርገው፡፡
‹እኛ ከመጀመሪያው ስንገዛ ለዚህ ዓይነት ነገር መሆኑን የነገረን የለም፡፡ አሁን እየተሠራ ያለው ከለመድነው ውጭ ነው፡፡ ከተገዛንበት ዓላማ ውጭ ነው፡፡ የመርሕ መደባለቅ እያየን ነው› አለ ባለ ደንዳሳ ትከሻው ወንበር፡፡
‹ለምን ዓላማ ነበር የተገዛችሁት?› አሉ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ያልሰሙት የቤተ መንግሥት ምሥጢር መኖሩን እየጠረጠሩ፡፡

Thursday, May 31, 2018

<አገር አጥፋ> አረም


ብሽሽቅ ሃይማኖትም፣ ፖለቲካም፣ ወግም ሥርዓትም አይደለም፡፡ ብሽሽቅ ከከሠረ ኅሊና የሚበቅል ‹አገር አጥፋ› አረም ነው፡፡ ‹አገር አጥፋ› አረም የከብቶች ፀር የዕጽዋት ቀበኛ የሆነ ገበሬ አስቸግር አረም ነው፡፡ ‹አገር አጥፋ› አረም መስከረም መጥባቱን የሚያበሥረንን አደይ አበባ ሳይቀር ከሀገር የሚያጠፋ አረም ነው፡፡ አረሙን ከብቶቹ ስለሚያውቁት በአካባቢው ድርሽ አይሉም፡፡ ለስሙ የሚያፈካውን አበባ ንቦች ከቀሰሙት ማር ሳይሆን የሚገድል መርዝ ነው፡፡ ግዛቱን ሲያስፋፋ ከአውሮፓ ቅኝ ገዥዎችም ይብሳል፡፡ አገር ምድሩን ነው የሚወርረው፡፡ ዋናው ተግባሩ ሌላውን ሁሉ እያወደመ ራሱን ብቻ ማስፋፋት ነው፡፡ የግጦሽ መሬቱን ለመቆጣጠር ግልቢያው ከፍተኛ ነው። በተለይም በአውስትራሊያና በአፍሪካ ከፊል አካባቢዎች ተዛምቷል። በሕንድ «የኮንግረሱ ሳር» በሚል መጠሪያው ይታወቃል። 28 ቀን እራሱን የሚተካ ሲሆን፤ ዓመቱን ሙሉ አብቦ ይቆያል። እስከ አንድ ሜትር የሚረዝም ሥር ስላለው ሀገሩን ሁሉ ይቆጣጠረዋል። ዘሩ እስከ ሃያ ዓመት መሬት ላይ መቆየት ይችላል። የዋግ ሕምራ ገበሬዎች ‹አገር አጥፋ› ብለው የሰየሙትን ይሄንን አረም ሳይንቲስቶቹ ‹Parthenium hysterophorus› ብለው ይጠሩታል፡፡

ብሽሽቅም እንደዚሁ ነው፡፡ በተለይም ደግሞ በፖለቲካውና በሃይማኖቱ መስክ ሠፍኖ አገር እያጠፋ ነው፡፡ የምንጽፈው ጽሑፍ፣ የምንለጥፈው ፎቶ፣ የምንሰጠው ትምህርት፣ የምናቀርበው ምስክርነት፣ የምንሠራው ሥራ፣ የምንለግሰው ሐሳብና የምንገልጸው አቋም የቆምንበትን ዓላማ ለማስረዳትና አዎንታዊ ለውጥ ለማምጣት መሆኑ ቀርቶ ሌላውን ለማናደድ፣ ለማቃጠል፣ ለማበሳጨት፣ አንጀቱን ለማሣረርና ቆሽቱን ለማድበን፣ ጨጓራውን ለመላጥና ጥሎ ለማንኮታኮት እየሆነ ነው፡፡ ነገራችን ሁሉ ጠላት ተኮር እየሆነ ነው፡፡  

Wednesday, May 30, 2018

ጥቁር ድንጋይ


የገንዘብን ጠባይ የእነርሱን ያህል የሚያውቀው የለም የሚባሉት ስዊዘርላንዳውያን እንዲህ ይተርካሉ፡፡
አንዲት ውብ ልጅ የነበረቺው አንድ ነጋዴ ነበር፡፡ ከአንድ አራጣ አበዳሪ ከረጢት ሙሉ ብር ተበድሮ ማትረፍ አቅቶት ከሠረ፡፡ የመክፈያውም ጊዜ ደረሰ፡፡ የብድር ውሉ ነጋዴው በጊዜው ብድሩን ካልከፈለ ወደ እድሜ ልክ ወኅኒ እንደሚወረወር ይገልጣል፡፡ ይህ ቀን መድረሱ ለነጋዴውና ለልጁ አስደንጋጭ ሆነባቸው፡፡
የአራጣ አበዳሪው የ80 ዓመት ሽማግሌ፣ ጠባየ ክፉና መልከ ድፉ ነው፡፡ በዚያ አካባቢም እርሱን የሚወደው አንድም ሰው አልነበረም፡፡ ነገር ግን ነጋዴዎች ገንዘብ ሲፈልጉ ከእርሱ ውጭ የሚያበድራቸው አልነበረም፡፡ ይህ አራጣ አበዳሪ ነጋዴው ከወኅኒ የሚተርፍበትን አንድ ሸውክ አቀረበ፡፡ ‹የነጋዴው ልጅ እኔን ለማግባት ፈቃደኛ ከሆነች ነጋዴው ከወኅኒ ይተርፋል፤ ያለበለዚያ ግን እድሜ ልኩን ይማቅቃል› አለ፡፡
ነጋዴውም ልጁም ደነገጡ፡፡ ሁለቱም ለምርጫ አስቸጋሪዎች ናቸው፡፡ በአንዱ አንደኛው በሌላውም ሌላኛው ይሠዋሉ፡፡ የአንዱ መሠዋት ደግሞ ሁሉንም ይሠዋል፡፡ ምን ይደረግ? በሁለት ሞት መካከል የሚደረግ ምርጫ፡፡ መጨነቃቸውን ያየው አራጣ አበዳሪ ሁለተኛ አማራጭ አቀረበ፡፡ ‹እዚህ ማሠሮ ውስጥ ሁለት የባሕር ድንጋዮች እከታለሁ፡፡ ነጭና ጥቁር፡፡ ልጅህም እዚያ ባሕሩ ውስጥ ሆና ዓይኗን ተጨፍና እጇን ወደ ማሠሮው ውስጥ ትከታለች፡፡ ነጩን ካወጣች እኔን አታገባም፣ አንተም አትታሠርም፤ ጥቁሩን ካወጣች ደግሞ እኔን ታገባለች አንተ ግን አትታሠርም› አላቸው፡፡ አራጣ አበዳሪው ውርርዱ ባሕሩ ውስጥ እንዲሆን የፈለገው ልጂቱ ባሕሩን ፈርታ ያቀረበላትን ጥያቄ እንድትቀበል አስቦ ነው፡፡ አባት ተጨነቀ፡፡ ልጁ ግን ስለ ችግሩ ብቻ ማሰብ ጥቅም እንደሌለው ገባት፡፡ ችግሩን ተረድታ መፍትሔውን ማሰብን መረጠች፡፡

Saturday, May 26, 2018

ሰው ተዋርዶ ሰይጣን ክብር ያገኘበት ዘመን


የቤተ ክርስቲያናችን የገድላትና የተአምራት መጻሕፍት ሲጻፉ፣ የሰዎቹን ክብር በሚጠብቅ መንገድ ካልሆነ በቀር ችግር ደርሶባቸው ተአምር የተደረገላቸውን ሰዎች የተጸውዖ ስም አይገለጡም፣ ወይም የክርስትና ስማቸው ጥቅም ላይ ይውላል፡፡ ሰዎቹን በስማቸው መጥራት ቢያስፈልግ እንኳን ለዝርዝር ማንነታቸው በማይመች ስም ይገለጣሉ፡፡ ይህ ሁሉ የሚደረግበት ዋናው ምክንያት የሰውን ልጅ ሰብአዊ ክብር(Human dignity) ለመጠበቅ ነው፡፡ እነርሱ ቢያልፉም እንኳን ልጅና ልጅ ልጅ ይኖራልና፡፡
እኅታችን ጌጤ ዋሚ ‹ሩጫን በሚከለክሉ በአጋንንት› ተያዘች ተብሎ የተለቀቀባትን ቪዲዮ ስመለከት በእምነት ስም የሚነግዱ ሰዎች የደረሱበትን ሞራላዊ ኪሣራ አየሁት፡፡ ከመጀመሪያው ሰይጣንን እየቀዱ ለገበያ ማዋል በየትኛውም የቅዱሳን ሕይወት ውስጥ የማናየው ነው፡፡ መቼም ሰይጣን እንደዚህ ዘመን በክብር መድረክ ያገኘበት ጊዜ የለም፡፡ ከዚህም አልፎ ልጅ፣ ቤተሰብ፣ ወዳጅ፣ ዘመድ፣ ዓለም አቀፋዊ ተክለ ሰብእና ያላትን አትሌት በዚያ ዓይነት ክብርን በሚነካ ሁኔታ እያሰቃዩ በቪዲዮ ማሳየት ፈጽሞ የእግዚአብሔርን ክብር መግለጥ ሊሆን አይችልም፡፡ ሰውነትን ማዋረድ እግዚአብሔርን ማዋረድ ነውና፡፡ አስፈላጊ ነው ካለች እርሷ ራሷ ትንገረን እንጂ ይህንን የመሰለ ቪዲዮ እንኳን ሌላው እርሷም ልታሳየን የተገባ አይደለም፡፡  

Friday, May 25, 2018

የትውልድ አደራ


ልዑል ራስ መንገሻ
የኢትዮጵያ አካዳሚ ፕሬስ
2010 ዓም
እኔ ከአዲስ አበባ ወደ ስዊዘርላንድ፣ ልዑል ራስ መንገሻ ከቀበና ወደ ዘጠነኛ ዓመት የእድሜ ባለጸጋነት አብረን እየተጓዝን ነው፡፡ ‹የትውልድ አደራ› የሚለውን መጽሐፋቸውን ማንበብ ከአንድ የታሪክ መዝገብ ከያዘ አረጋዊ ጋር ተቀምጦ እንደ ማውጋት ያለ ነው፡፡ ትገረማላችሁ፣ ትመሰጣላችሁ፣ ታለቅሳላችሁ፣ ትስቃላችሁ፣ ከዚያም አልፋችሁ ግን ለምን? ትላላችሁ፡፡
ልጅ ሆነው ከአዲስ አበባ ወደ ትግራይ በሰው ትከሻ እንዴት እንደተጓዙ ሲተርኩላችሁ የዛሬ መቶ ዓመት አካባቢ በእግር ይደረግ የነበረውን ጉዞ እየቃኛችሁ አብራችሁ ታለከልካላችሁ፡፡ በትግራይ የነበረውን የመሳፍንት ልጆች አስተዳደግ ሲተርኩት በልጅ ልባቸው ውስጥ ትገረማላችሁ፡፡ አውሮፕላንና መኪና ሲታይ የነበረውን ግርምታ ሲነግሯችሁ በሳቅ ትፈርሳላችሁ፡፡ በሰባት ዓመታችው ራስ  ሥዩም መንገሻ ለራስ መንገሻ ሥዩም ደጃዝማችነት ለማሰጠት ዐፄ ኃይለ ሥላሴን ጠየቁ፡፡ መልሱ የመጣው በስልክ ነበር፡፡ ራስ መንገሻ ሥዩም በስልክ ተጠርተው ሲቀርቡ ለዐፄ ኃይለ ሥላሴ እጅ እየነሡ ነበር ወደ ስልኩ የሚሄዱት፡፡ ንጉሡ በሌሉበት በስልክ እጅ ሲነሣ ማየት ለሕጻኑ መንገሻ አስገራሚ ነገር ነበር፡፡ ‹ልዑል ጌታዬ› ይሏቸዋል አባታቸውን፡፡
የ1928ቱን የጣልያን ወረራን ለመመከት በሰሜን በኩል ተደርጎ የነበረውን ዝግጅት መንገሻ ይተርኩልናል፡፡ በተለይ ‹ልዕልት እመቤቴ› የሚሏቸው ወ/ሮ ዐጸደ አስፋው ያደረጉት የስንቅ ዝግጅት ምነው በዝርዝር በተተረከ ኖሮ ያሰኛል፡፡ በአንድ በኩል ሀገር ወዳዱ ራስ ሥዩም መንገሻ፣ በሌላ በኩል ከጣልያን የተባበሩት ደጃዝማች ኃይለ ሥላሴ ጉግሣ በዚያው በትግራይ ምድር ያደረጉትን የተቃረነ ዝግጅት ስናይ ‹የእናት ሆድ ዥንጉርጉር› እንላለን፡፡ 

Friday, May 18, 2018

የቤተ ክርስቲያን ዕርቀ ሰላም ጉዳይ


በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን አባቶች መካከል የተፈጠረውንና ከ25 ዓመታት በላይ ያስቆጠረውን መለያየት ለመፍታት በድጋሚ እንቅስቃሴ ተጀምሯል፡፡ በሀገር ቤትና በውጭ በሚኖሩ ኢትዮጵያውያን ሽማግሌዎች የተጀመረው ጥረት የሁለቱን ወገን አባቶች ይሁንታ አግኝቷል፡፡ ይህ ጥረት ከግብ ደርሶ የመለያየቱ ግንብ እንዲፈርስና አንድነቱ እንዲመጣ የሚመኘውና የሚጸልየው ብዙ ነው፡፡
ችግሩን ለመፍታት የተነሡት ሽማግሌዎች ያጓኟቸውን አራት ዕድሎች በመጠቀም ካለፈው በበለጠ ሊሠሩ ይገባል፡፡ እነዚህ ዕድሎችም፡-
       1.      ሁለቱም ወገኖች ሽምግልናውን ለመቀበልና በውይይቱ ለመቀጠል መስማማታቸው
      2.     በሀገርና በውጭ ሀገር የሚገኙ የምእመናንና የካህናት ማኅበራት ለዕርቅና አንድነቱ ጠንካራ ድጋፍ መስጠታቸው
      3.     ሀገሪቱ ያጋጠሟትን የልዩነት ፈተናዎች በመግባባትና በአንድነት ለመፍታት መነሣሣት የጀመረችበት ወቅት መሆኑ
      4.     የሀገሪቱ ጠቅላይ ሚኒስትርና መንግሥታቸው ሂደቱን በከፍተኛ ሁኔታ መደገፋቸው፣ ናቸው፡፡
እነዚህን ዕድሎች በመጠቀም ሁለቱም ወገኖች የዕርቅና የአንድነት ሂደቱን ለመጀመር ብቻ ሳይሆን ለመቀጠልና ከፍጻሜውም ለማድረስ መትጋት አለባቸው፡፡ ጊዜው እየሄደ ነው፡፡ ችግሩ ሲከሠት የነበሩት አበው በሁለቱም ወገኖች ዐረፍተ ሞት እየገታቸው ነው፡፡ ሽማግሌዎቹ ጳጳሳትን ካጣን በታሪኩ ላይ የምናደርገው ንትርክ ራሱ ከዕርቁ ሂደት በላይ ይፈጃል፡፡ በሌላ በኩልም ሰው የተሰላቸበት ጊዜ ላይ ነው ያለነው፡፡ የምእመናንን ፍላጎት የሚያረካ፣ የዓለምን ሂደት የሚመጥን፣ ለቤተ ክርስቲያን ተልዕኮ የተሰለፈ ቤተ ክህነት የትም ማግኘት አልተቻለም፡፡ ከዚህም በላይ ደግሞ መለያየቱን የሚፈልጉት ቀሳጥያን ይህንን ችግር ማትረፊያ እያደረጉት ይገኛሉ፡፡
በአንድ ጀንበር ያልመጣ ችግር በአንድ ጀምበር አይፈታም፡፡ የሽምግልና ጥረቱ ችግሮችን ሁሉ ለመፍታት ከሆነ አይሳካም፡፡ ነገር ግን ዋና ዋና የሚባሉትን ችግሮች በመፍታትና ሌሎቹን በጋራ ለመፍታት የሚያስችል መደላድል በመፍጠር መሄዱ አዋጭ ነው፡፡
አሁን ሽማግሌዎቹ እየሄዱበት ላለው መንገድ አማራጭ መፍትሔዎቹ ስድስት ናቸው፡፡

Monday, May 14, 2018

ዳግማዊውን አለቃ ተክሌ መልሱልን


‹አራቱ ኃያላን› የተባለውን መጽሐፍ በ2006 ዓ.ም. ጎንደር ላይ ስንመርቅ የሀገረ ስብከቱ ሊቀ ጳጳስ ብጹዕ አቡነ ኤልሳዕ መሪጌታ እንደ ሥራቸው ስለሚባሉ የተክሌ አቋቋም ሊቅ አንሥተው ‹የተክሌ አቋቋም ከጊዜ በኋላ ቢጠፋ ወይም እኔ አንድ ነገር ብሆን ብለው 9 ካሴት የሚሆን ዜማ በካሴት ቀርጸው አስቀምጠዋል› ሲሉ ተናገሩ፡፡ ሌሎች ሊቃውንትም ‹እንደሥራቸው መቋሚያ ይዞ ሲዘም እንኳን ሰዎች ንቦች ይመሰጣሉ› ሲሉ ስለ እርሳቸው መሰከሩ፡፡ 


Friday, May 11, 2018

ኃይሌ ፊዳ እና የግሌ ትዝታ


በአማረ ተግባሩ (ዶ/ር)
2010 ዓ.ም.
ዋጋ 111.50
በኢትዮጵያ የአብዮት ታሪክ ውስጥ ስንት ሊቃውንት፣ ስንት ቅኖች፣ ስንት የዋሐንና ስንት ባለ ራእዮች ልዩነትን በመገዳደል ለመፍታት በተወሰደው ርምጃ ወድቀው እንደቀሩ ከሚያስረዱን መጻሕፍት አንዱ ይህ መጽሐፍ ነው፡፡ በተደጋጋሚ ስሙን በክፉም በደግም ስለምንሰማው ሰው ስለ ኃይሌ ፊዳ የአብሮ ኗሪ ምስክርነት ነው፡፡ ጸሐፊው አብሮት ሠርቷል፣ አብሮት ኖሯል፣ አብሮትም ታሥሯል፡፡ እስከዛሬ ይህ ሁሉ መዓት ሲወርድበት ለምን ዝም እንዳለም አስገራሚ ነው፡፡ ምናልባት የፕሮፌሰር ሽብሩ ተድላን መጽሐፍ እየጠበቀ ይሆናል፡፡
የዚያ ዘመን ኃያላን እንዴት ዓይነት ሐሳብ፣ መንገደና ተዋሥኦ እንደነበራቸው በኃይሌ ፊዳ ሕይወት ውስጥ እናየዋለን፡፡ እንኳንም አንዳንዶች ተረፉ፡፡ በርግጥ በሕይወት መትረፋቸውን ያልተረፉትን ለማጠልሸት የተጠቀሙበት አሉ፡፡ ተነሥተው እንደማይሞግቷቸው ስለሚያውቁ ከደርግ በላይ በሟቾች ላይ በታሪክ አጻጻፋቸው የጨከኑባቸውም አሉ፡፡
የደርግ ዓላማ ቀርቶ የመኢሶን፣ የኢሕአፓ፣ የኢዲዩ፣ የኢጭአት ዓላማዎች ቢሳኩ ኖሮ ኢትዮጵያ ዛሬ ምን ትመስል ይሆን? እንድንል ያደርጉናል እንዲህ ዓይነት መጻሕፍት ስናይ፡፡ ደራሲው ጨዋነትን፣ ወንድምነትን፣ ጓድነትንና ሚዛናዊነትን ለማደላደል የሄደበትን ጥረት አደንቃለሁ፡፡
ሰሚ ሲኖር፤የ66ቱ ትውልድ የጻፏቸውን፣ የተጻጻፏቸውንና ያሳተሟቸውን ድርሳናት በአንድ ማዕከል የሚያሰባስብ፣ የሚሰንድ፣ ካታሎግ የሚያደርግና ለምርምር የሚያዘጋጅ ማዕከል ያስፈልገናል፡፡ ‹ማዕከል 66› የሚባል፡፡ ያ ዘመን አላለፈም፡፤ ዛሬም የያዘን እርሱ ነውና፡፡ ድርሳናቱ የሚገኙት በመላው ዓለም ተበትነው ወይም ቃላቸውን በሰጡባቸው ወኅኒ ቤቶችና የደርግ ጽ/ቤት ተዘግቶባቸው ነው፡፡ አንዳንድ ጊዜ ካለማወቅና ካለመተዋወቅ የሚመጡ ስም ማጥፋቶች፣ መፈራረጆችና የገጽታ ግድያዎች ተከናውነዋል፡፡ ስማ በለው በርትቶ በዕውቀትና በመረጃ ላይ መነጋገርን አቀጭቶታል፡፡ ያ ማዕከል ያስፈልገናል፡፡
መልካም ንባብ፡፡