Saturday, December 8, 2012

ከጣራ እስከ ጉዛራ (ክፍል አንድ)



እነሆ ከጎንደር ከተማ ከጠዋቱ አሥራ ሁለት ሰዓት ተነሣን፡፡ የምናመራው በአዲሱ የጎንደር ባሕር ዳር መንገድ ወደ አዲስ ዘመን አቅጣጫ ነው፡፡ ይህ አዲሱ የአስፓልት መንገድ የገበሬዎችን እርሻና አስደናቂ የሆኑትን የሰሜንና ደቡብ ጎንደር ተራራማ ቦታዎች እያቋረጠ የሚጓዝ በመሆኑ ዓይናችሁን ከግራና ቀኝ የተፈጥሮ ትርዒት አትነቅሉም፡፡
በመንገድ ላይ በኩራት ከቆሙት ዐለቶች አንዱ
የሩቅ ምሥራቅ ምንጣፍ የመሰሉ እርሻዎች፣ እንደ ሞዴሊስት ወገባቸውን ይዘው የልብስ ትርዒት የሚያሳዩ የሚመስሉ ወጥ ድንጋዮች፣ በዛፎችና ቁጥቋጦዎች የተሞሉ ተራሮች በመንገዱ ግራና ቀኝ እየተሰናበቷችሁ ያልፋሉ፡፡ ሾፌራችን ሞላ ረጋ ብሎ ለጎብኝ በሚያመች መንገድ ይነዳል፡፡ የጎንደር ልደታው ሙሉቀን ደግሞ እያንዳንዷን መሬት ልቅም አድርጎ ያውቃታል፡፡
ምዕራፋችን የሆነው ሦስቱ ታላላቅ ገዳማት የሚገኙባት የጣራ ገዳም አካባቢ ነው፡፡ እዚህ ቦታ ጣራ ገዳም፣ ዋሻ እንድርያስና ዋሻ ተክለ ሃይማት የተባሉ ገዳማት ይገኛሉ፡፡ የመጀመርያ ጉዟችን ወደ ዋሻ እንድርያስ ነው፡፡ 
 አዲሱ የባሕር ዳር ጎንደር መንድ የጣራ ገዳምን ቦታ ለሁለት ከፍሎት ስለሚያልፍ በግራና ቀኙ ጥቅጥቅ ያለው ደን ይታያል፡፡ በጣራ ገዳም ተራራ ሥር ስትደርሱ ለአካባቢው የተዘጋጀውን በቧንቧ የተሳበ አንድ የምንጭ ውኃ ታገኛላችሁ፡፡ ትምህርት ቤቱን አልፋችሁ ለአሥራ አምስት ደቂቃ ወደ ተራራው ሥር ስታመሩ እየተንደረደራችሁ ትወርዱና የወፎችን ድምጽ ብቻ ወደ ምትሰሙበት ወደ ዋሻ እንድርያስ ትደርሳላችሁ፡፡
ዋሻ እንድርያስ በ13ኛው መክዘ ከተሠሩት የጎንደር የዋሻ ገዳማት አንዱ ነው፡፡ ያነጹት የአቡነ ተክለ ሃይማኖት ደቀ መዝሙር የነበሩትና ከአቡነ ተክለ ሃይማኖት ጋር በሁለተኛው የኢየሩሳሌም ጉዟቸው የተገናኙት አቡነ እንድርያስ ዘመርሐ ቤቴ ናቸው፡፡ አቡነ እንድያስና አቡነ ተክለ ሃይማኖት የተገናኙት በደብረ በንኮል ገዳም መሆኑን ገድላቸው ይገልጣል፡፡ አቡነ እንድርያስ በላስታ፣ ጎንደር መንገድ አልፈው፣ በጎጃም በኩል በመሻገር መጀመርያ ወደ ደብረ ሊባኖስ ተጉዘው ከአሥራ ሁለት ዓመት በኋላ ወደ እብናት አካባቢ መምጣታቸውን ነው ገድሉ የሚናገረው፡፡
 አቡነ እንድርያስ
ገድለ አቡነ እንድያስ ስለ አቡነ ተክለ ሃይማኖት ታሪክና ጉዞ በገድለ ተክለ ሃይማኖትም ሆነ በሌሎች መዛግብት የማናገኛቸውን አዳዲስ ታሪኮች የሚገልጥልን ልዩ መጽሐፍ ነው፡፡ አቡነ ተክለ ሃይማኖት ከትግራይ ወደ ላስታ ተጉዘው ከላስታ በተከዜ በኩል ወደ ጎንደር እብናት መምጣታቸውን፤ ከዚያም በዚህ በጣራ ገዳም በኩል ማለፋቸውን ይተርካል፡፡ ይህ መንገድ ዛሬም የጎንደር ሰዎች ላሊበላን ለመሳለም ወደ ላስታ የሚሄዱበት በመልዛ በኩል ያለው መንገድ ነው፡፡  
አቡነ እንድርያስ ወደዚህ ቦታ ሁለት ጊዜ መጥተዋል፡፡ መጀመርያ ከደብረ በንኮል ከአቡነ ተክለ ሃይማኖት ጋር የተከዜን ወንዝ ተሻግረው ሲሆን በኋላም በአካባቢው ወንጌል እንዲያስተምሩ ተልከው ነው፡፡ በመጀመርያው ጉዟቸው ወሎን ተሻግረው ዐርፈውበት የነበረው ቦታ እብናት ውስጥ ዛሬ ‹ደብር ተክለ ሃይማኖት› የሚባለው ሥፍራ ነው፡፡
ዋሻው መልኩ የይምርሃነ ክርስቶስን ይመስላል፡፡ ከአንድ ተራራ ሥር የነበረውን የተፈጥሮ ዋሻ በመጠቀም የተገነባ ነው፡፡ በሮቹ ከእንጨት የተሠሩ ሲሆኑ በበሮቹ አራት መዓዝን የሚገኙት ወጣ ወጣ ያሉት ነገሮች የዘመነ ላሊበላን የሕንጻ አሠራር የሚያሳዩ ናቸው፡፡
 የዋሻ እንርያስ በር
ልክ እንደ ላሊበላ ውቀር አብያተ ክርስቲያናትና እንደ ይምርሃነ ክርስቶስ ሁሉ እያንዳንዱ የቤተ ክርስቲያኑ መስኮት አንዱ ከሌላው ጋር የማይገጥም የየራሱ ልዩ ዲዛይን አለው፡፡ በብዙዎቹ የጥንት ገዳማት ላይ የምናየው የድንጋይ ደወል እዚህም አለ፡፡ እንዲያውም ከብዛቱ የተነሣ ሌሎች ‹አድባራት ይጠቀሙበት› ብለው ቢሰጡት በሄደበት ቦታ ድምጽ አላወጣ በማለቱ እንደተመለሰ ገዳማውያኑ ነግረውኛል፡፡
 ወደ ውስጥ ስትገቡ አያሌ ጥንታውያን ነገሮችን ታያላችሁ፡፡ መሥዋዕተ ኦሪት ይሠዋበት የነበረው የደሙ ማቅረቢያ፣ በአካባቢው በነበረው ጥንታዊ የጣዖት አምልኮ ያገለግል የነበረ የጣዖት ቅሪት፣ የቀድሞውን ዘመን የገበጣ ጨዋታ የሚያሳይ ጥንታዊ የገበጣ መጫወቻ፤ ከእንጨት የተሠራ የመነኮሳት መሰብሰቢያ ቃጭል፤ የቀድሞ ነጋሪቶች፤ ወዘተ ለታሪክ ቀርተዋል፡፡
 ዋሻ እንድርያስ ከተራራው ላይ ሲታይ
ዋሻ እንድርያስ የሚገኘው ከጣና ሐይቅ አጠገብ እንደመሆኑ፤ በአካባቢው በጣና ቂርቆስ ይከናወን ከነበረው ኦሪታዊ ሥርዓት፣ የአኩስም ሥልጣኔ ባለቤቶች የነበሩት የአገው ሕዝቦች በአካባቢው ከነበራቸው ቦታ አንጻር የዋሻ እንድርያስና የሥርዓተ ኦሪት ግንኙነት በሚገባ ቢጠና ለሃይማኖት ታሪካችን ተጨማሪ ፍንጭ የሚሰጠን ይመስለኛል፡፡ በቦታው ያየሁት የኦሪት መሥዋዕት ማቅረቢያ በጣና ቂርቆስ ከሚገኘው ጋር ተመሳሳይ ነው፡፡  
በአካባቢው የወይን እርሻ እንደነበረ የሚያሳይ የወይን ማጠራቀሚያ ጎታ፣ ለክፉ ቀን እህል ማጠራቀሚያ ያገለግል የነበረ ጥንታዊ ጎተራ፣ የአባቶቻችንን ጥንታዊ ጥበብ የሚያሳይ ጥንታዊ ቁልፍ ይገኛሉ፡፡
 ከዋሻ እንድርያስ መስኮቶች አንዱ
በግድግዳው ላይ የምታዩት ትንንሽ ጠፋጣፋ ድንጋዮችን በጭቃ እያጣበቁ ግድግዳ የመሥራት ጥበብ ልክ እንደ ይምርሃነ ክርስቶስ ሁሉ እዚህም ጎልቶ ይታያል፡፡ በሁለቱም ቦታዎች ስለ ጥበቡ የሚተረከው ተመሳሳይ ነው፡፡ እዚያም እዚህም ጭቃው ሰባት ዓመት እንደሚቦካ ይነገራል፡፡
በገድሉ ላይ የሚገኘውን አካባቢው ከላስታ ጋር የነበረውን ግንኙነት ስናየው የጥበቡን ትሥሥር ሊያመለክተን ይችላል፡፡ በይምርሃነ ክርስቶስ ጣራና ግድግዳ ላይ የምናየውን ዓይነት የሥዕል ጥበብ እዚህ በተሻለ ሁኔታ ተጠብቆ እናገኘዋለን፡፡
በዋሻ እንድርያስ የምናገኛቸው ሥዕሎች የጎንደርን ዘመን ሥዕሎች የሚያሳዩ አይደሉም፡፡ እንደ እኔ ግምት ከመካከለኛው ዘመን እና ከዚያ በፊት ከነበሩት ሥዕሎች ጋር ተመሳሳዮች ናቸው፡፡ በተለይም የተጠቀሙበት ቀለምና በእንጨት ላይና በግድግዳ ላይ በጭረት ለመሳል የተጠቀሙበት ዘዴ የላስታን ዘመን የሥነ ሥዕል ጥበብ ለመፍታት የመረጃ ምንጮች ለመሆን የሚያስችላቸው ነው፡፡
 በዋሻ እንድርያስ የሚገኘው የኦሪት መሥዋዕት ማቅረቢያ የነበረ ዕቃ
አሁን ተገዝቶ መግባት ቀረ እንጂ ዋሻ እንድርያስን፣ ዋሻ ተክለ ሃይማኖትንና ዜና ማርያምን የሚያገናኝ የዋሻ ውስጥ መንገድ አለ፡፡ ልክ ይምርሃነ ክርስቶስንና አቡነ ዮሴፍን የሚያገናኘውን መንገድ የሚመስል፡፡ አስጎብኛችን ከአምስት ዓመታት በፊት ገብተው እንደነበር ነግረውናል፡፡ ወደ ታች መውረጃ ደረጃ፣ ከዚያም የዋሻ ውስጥ መንገድ፣ ቀጥሎም ዘይት መሰል ነገር ያለው ኩሬ እንዳገኙ ተርከውልናል፡፡ ያ ኩሬ ጠበል መሆኑንና ብዙዎችን ሲፈውስ በዓይናቸው ማየታቸውንም አጫውተውናል፡፡ የሚገቡበት ዋናው ምክንያትም ከዚያ ጠበል ለሰዎች ለመቅዳት እንደነበር ይናገራሉ፡፡ ከኩሬው በኋላ ሰፊ ሜዳ መኖሩን ሜዳው እንዳለቀም መንገድ እንደሚገኝ ይገልጣሉ፡፡
 ከእንጨት የተሠራ ቃጭል
ከእርሳቸው በፊት የገቡ አባቶች አንድ ቀን ሙሉ ሄደው ነገር ግን ከግማሽ መንገድ ማለፍ እንዳልቻሉና እንደተመለሱ እንደነገሯቸው ተርከውልናል፡፡
 የድንጋይ ደወል
ከተራራው ወደ ታች እየሰገዱ የሚወርዱት ዛፎች፤ በግራና ቀኝ የምትሰሙት የአዕዋፍ ዝማሬ፣ በመካከላቸው ጎንበስ ብላችሁ የምታልፉት ዕድሜ ጠገብ ዛፎች እዚያው እንድትቀሩ እንጂ እንድትመለሱ አይመክሯችሁም፡፡ ከቤተ ክርስቲያኑ ስንወጣ በስተ ግራ በኩል እናቶች በድንጋይ ወፍጮ እህል ይፈጫሉ፡፡ እኛ እየራቅን ስንሄድ ከአዕዋፉ ዝማሬ ቀጥሎ የሚሠማን ‹እርም እርም› የሚለው የወፍጮው ድምጽ ብቻ ነበር፡፡ 
 ዋሻ እንድርያስን በዚህ ተሰናብተን ጉዞ ወደ ዋሻ ተክለ ሃይማኖት ቀጠልን፡፡ ሳምንት እንገናኝ፡፡

37 comments:

  1. KELBENEW, DANEAL EGZIABHER AMLAK BEMASTEWAL LAY MASTEWALEN, BETEBEBLAY TEBEBEN,BEWKETLAY EWKETEN, BEMEKERA GEZE TENT LEABATOCHACHEN YESETEWEN TEGST ENA TSNATEN ; BENUROH ENA BEHEYWETEH DEGMO TEBEBEN ENA FEKREN YAGONATSFEH SEMATU HULEM KEANTEGAR YEHUN

    ANBABIEH TERSITEWOLD KEGERMEN

    ReplyDelete
  2. የጻፈ ያጻፈ የሰማ ያሰማ ያነበበ የተረጎመ ከሚለው ቃል ኪዳን ያሳትፈን!

    ወንድማንች ሳምንት መቼ ነበር? እረ ልቀቀው ‘አቦ’ የምን ልብ ማንጠልጠል ነው? በነገራችን ላይ የዚያ አገር ሰዎች ሲርቅ ስለ ለንደን ምናምን ያወሩልናል እቅርብ ያለ ጠበል ሆኖ ይሆን? ሲቀርብ ደሞ ያገራቸው ታቦት ካልሆነ ስለት የሚሰማ አይመስላቸውም:: ቢጽፉም ቢናገሩም ከነሱ ድብር ውጭ ሌላ ደብር ከነርሱ መምህር በቀር ሌላ የኔታ ያለ አይመስላቸውም:: ኢትዮጵያ የእግዚአብሔር የምስጢር አገሩ ነች ይሉ ነበር መምህራችን:: ፈልፍለው እስኪ ወንድሜ:: ሂድ ዙሪያዋን ጎብኛት ጻፍልንም:: ከኛ እግዜር ይስጥልኝ የምታተርፈውን ሳስበው ዋጋህን ከፍ ያደርግብኛል:: ቀጣዩን በናፍቆት . . .

    ReplyDelete
  3. God bless u Dan Daniel.
    It is good as usual. But
    let me ask u about the
    roads under the cave.
    Which monastries have such
    kind of cave roads. and their
    routes b/n other monasteries.

    ReplyDelete
  4. ዲ/ን እግዚአብሔር ይስጥልን።የሚቀጥለውንም ክፍል በጉጉት እንጠብቃሌን።

    ReplyDelete
  5. Thank You Dn. Daniel Nice Travel

    ReplyDelete
  6. "አሁን ተገዝቶ መግባት ቀረ እንጂ ዋሻ እንድርያስን፣ ዋሻ ተክለ ሃይማኖትንና ዜና ማርያምን የሚያገናኝ የዋሻ ውስጥ መንገድ አለ፡፡" Why forbidden? tell us more Dani "ልክ ይምርሃነ ክርስቶስንና... በኋላ ሰፊ ሜዳ መኖሩን ሜዳው እንዳለቀም መንገድ እንደሚገኝ ይገልጣሉ" Wow! Interesting

    ReplyDelete
    Replies
    1. I think he was trying to say "tezegto" (closed) not "tegezito", so it is not forbidden but the passage is closed for some natural reason i guess.

      Delete
    2. ተገዝቶ ማለት መገዘት-መከልከል ማለት ነው በቤተክርስትያን አባባል!

      Delete
  7. eziybehare yeslegn

    ReplyDelete
  8. ዳኒ፡እኔ በጣም ነው ያስደሰትከኝ ከምገልጸው በላይ ነው ምሲጋናየ ።እግዚአብሔር በእድሜ በጤና ይጠብቅልኝ።

    ReplyDelete
  9. ዳኒ የድንግል ልጅ አንተንና ማህበርህን ይባርክ: እኛንም የልባችንን መሻት ተመልክቶ ከስደት ንሮ አምልጠን በሙሉ ልብ ከሚፀለይበት አገራችን ኢትዩጵያ ተመልሰን ጌታ በፈቀደው በድህረ ገጽህ ያስተዋወከንን ገዳሞቸ ለመጎብኘትና በረከቱን ለመካፈል ያብቃን::ግሩም ነው:በርታልን::

    ReplyDelete
  10. Thank you verry much for sharing, God bless you!

    ReplyDelete
  11. Wow Dinke Dinke Dinke min yebalal.

    Ethiopia ye EGZIABHERE ye EKA GEMIJA Betum Chimir nate. There are lots of history and places which we don't but known by GOD. likeበጉራጌ ሀገረ ስብከት ቆጠር ገድራ በተሰኘ ስፍራ ጥንታዊ የዋሻ ቤተ መቅደስ እንደተገኘና የኪዳነ ምሕረት ቤተ ክርስቲያን እንደተተከለ ሰማን፡፡

    D. Daniel Egziabhere Yeselam Menged Yadrgilachu. Ageliglotihin Yebarkilih,DINGILE Timirachu.

    ReplyDelete
  12. Amen Memhr Daniel!!!! Thanks for sharing your eye witness!!!! ye samnt sew yibelen lantem melkam yebereket gubgnit yarglik!!!
    Yaredinho

    ReplyDelete
  13. Good post.keep it up.

    ReplyDelete
  14. ቃለ ሕይወት ያሰማልን

    ReplyDelete
  15. Hgerachin bale bezu tarik nate betely sel gedamate yemanawkachw bezu tarickoch bezihe amdelay bemaweki betam tedeschalehu KALE HIWET YASEMALEN!!
    SELAMAWIT

    ReplyDelete
  16. "አሁን ተገዝቶ መግባት ቀረ እንጂ ዋሻ እንድርያስን፣ ዋሻ ተክለ ሃይማኖትንና ዜና ማርያምን የሚያገናኝ የዋሻ ውስጥ መንገድ አለ፡፡" Why forbidden? tell us more Dani "ልክ ይምርሃነ ክርስቶስንና... በኋላ ሰፊ ሜዳ መኖሩን ሜዳው እንዳለቀም መንገድ እንደሚገኝ ይገልጣሉ" Wow! Interesting

    ReplyDelete
  17. Dn.Daniel,would you Please write about Abune Ewostatewos` monastry.also we need to see his picture.Thank you!

    ReplyDelete
  18. DANIEL when there are a lot of things to know about this kind of places,me and my Ethiopian brothers and sisters, we only know of a few 'Lalibela, Debre Damo, Tana Gedamat" and we cant even tell the story right, how it was made, who made it with of course Gods' help and then learn from it. The reason for this is many and everyone OF US could have reasons of our own and it could be right or wrong but my point is when a person like you goes after our great heritages of the church and Ethiopia at least we get the chance to know about them and who knows maybe, one day, we could all be concerned keep them safe and tell to those who haven't found out and create the excitement you are creating on us now. so God bless you DANIEL!!!!!!!!!!!!!!!

    ReplyDelete
  19. እግዚኣብሔር የኣገልግሎት ዘመንህን ይባርክ ግሩም ድንቅ ጉብኝት
    የሳምንት ሰው ይበለን

    ReplyDelete
  20. diakon dani egzabher yestlen belenal becose you always tastemrnalhe egzer tenawen edmewen yestelen amen will wateing you next week.

    ReplyDelete
  21. Dn. Dani May God bless you with lots and lots of Success, Prosperity, Peace, Wisdom and more Aspiration and many years to bless us with such informative, entertaining and aspiring write ups. This is a lot for most people especially for those of us who do not have the chance to go and see currently due to many reasons (living abroad, economical constraint,lack of commitment, family and social burden, and many more reasons). I will be waiting the following part with patience and hope u will publish it soon! May God bless you and you family!

    ReplyDelete
  22. ቃለ ሕይወት ያሰማልን…

    ReplyDelete
  23. "የአኩስም ሥልጣኔ ባለቤቶች የነበሩት የአገው ሕዝቦች በአካባቢው ከነበራቸው ቦታ አንጻር የዋሻ እንድርያስና የሥርዓተ ኦሪት ግንኙነት በሚገባ ቢጠና ለሃይማኖት ታሪካችን ተጨማሪ ፍንጭ የሚሰጠን ይመስለኛል፡፡ "

    gud bel gonder! demo bileh bileh axum ye-agew new bileh arefikew? ene emigermegn, ante erasih zerih mndin new:: hulu tsihufih sanebew kezer kotera gar yeteyayaze new:: yezer chigir endalebih giltse new:: eski nigerinina enirefew:: benegerachin lay axum neftegnoch yemit-telut ye tigre silitane enji yeagew aydelem:: arifeh tekemet::

    ReplyDelete
  24. እግዚኣብሔር ጉዞህን ይባርክልህ

    ReplyDelete
  25. @ biruktawit. tarik alawkim bety yishalshal ahun tgre slenorebet slitanew yetigre meselesh? mejemeria erasish tarik mermiri kemawratish befit.

    ReplyDelete
  26. Kale Hiwot Yasemalin,Rejim Edime Selam Ena Tena Yadililin!!!

    ReplyDelete
  27. Kale Hiwot Yasemalen! Ebakachu yezer guday eyanesan bekenetu gize anatefa. Hulachenem eko bekirstos and honenal!

    ReplyDelete
  28. Kale Hiwot Yasemalene. Thank you very Much.

    ReplyDelete
  29. ketayu ጥር 10 wed gonder mehid selhone bezaw ya yengerken denk nger ayewalehung ... cheru medhani alem gozachn yakanalen

    ReplyDelete
  30. ዲያቆን ዳንኤል እግሬ ደርሶ ባላየውም አንድ ቀን
    እግዚአብሄር ሲፈቅድ ሌላው ክርስቲያን እንዲያየው
    እንደምታደርግ ተስፋ አደርጋለሁ እግዚአብሄር
    ኢትዮጵያን ይባርካት ላንተም እድሜና ጤና ይስጥህ

    ReplyDelete