Tuesday, July 26, 2016

መሪ(ሪዳ) እና ገዥ(ሐጉካይ-ሻ)

የሩቅ ምሥራቆቹ ጃፓኖች እንዲህ የሚል ለዓለም የተረፈ ታሪክ አላቸው፡፡
በ17ኛው መክዘ ላይ በዓይን ሕመም የሚሰቃይ ጎ- ሳይ የተባለ አንድ የጃፓን ንጉሥ ነበረ፡፡ በሀገረ ጃፓን የሚገኙ ሐኪሞችን ሁሉ ጠርቶ ለስቃዩ መድኃኒት እንዲፈልጉለት ቢያዝም ሊያገኙ ግን አልቻሉም፡፡ በኮርያ፣ በቻይና፣ በሞንጎልያና በሩሲያ ሳይቀር ታዋቂ የሆኑ ባለ መድኃኒተኞችን እየጠራ፣ ገንዘብና ሥልጣን ለመሸለምም ቃል እየገባ ሕመሙን ለማዳን ሞከረ፡፡ ግን አልተቻለውም፡፡ በመጨረሻም ሞንጎልያ ውስጥ በኡውስ ሐይቅ አጠገብ ዑላንጎም በተባለ መንደር እጅግ የታወቀ ባለ መድኃኒት መኖሩ ተሰማ፡፡
ንጉሥ ጎ- ሳይም ኦይራት የተባሉትን የሞንጎልያ ሲራራ ነጋዴዎች ይህን ባለመድኃኒት እንዲያመጡለት ወርቅ ሰጥቶ ላካቸው፡፡ ከአራት ወራት በኋላም ኦይራት የሚባሉት ሲራራ ነጋዴዎች ባለመድኃኒቱን በድንክየዎቹና ፀጉራሞቹ ግመሎች ጭነው አመጡለት፡፡ ንጉሥ ጎ-ሳይ ባለ መድኃኒቱ መምጣቱን ሲሰማ የመዳን ተስፋው ለመለመ፡፡
ሞንጎልያዊው ባለመድኃኒተኛ ወደ ቤተ መንግሥቱ ገብቶ ንጉሡን አገኘው፡፡ ንጉሡም ከሚያሰቃየው የዓይን ሕመም ከፈውሰው የፈለገው ሁሉ እንደሚሰጠው ቃል ገባለት፡፡ ሞንጎልያዊው ባለመድኃኒተኛ የንጉሡን ሕመም ለማዳን የሚችል መድኃኒት እንዳለው ነገር ግን ንጉሡ መዳን የሚችለው አንድ ነገር ሲያሟላ መሆኑን ተናገረ፡፡ ንጉሥ ጎ-ሳይ የተባለውን ሁሉ ለማሟላት ቃል ገባ፡፡ ሞንጎልያዊው ባለመድኃኒትም ‹‹ሐኩጋይ-ሻ› (ገዥ) ከሆንክ አትድንም፤ ‹ሪዳ› (መሪ) ከሆንክ ግን ትድናለህ› ሲል ነገረው፡፡ ንጉሥ ጎ-ሳይ የባለመድኃኒቱ ነገር ስለገረመው በገዥና በመሪ መካከል ያለውን ልዩነት ጠየቀው፡፡ ባለመድኃኒቱም ‹ገዥ ጉልበቱንና ሀብቱን ብቻ የሚጠቀም አለቃ ነው፤ መሪ ግን አእምሮውንና ክሂሎቱን የሚጠቀም አለቃ ነው› ሲል በአጭሩ መለሰለት፡፡ ንጉሥ ጎ-ሳይም መሪ መሆኑን አረጋገጠለት፡፡ 


Thursday, July 21, 2016

የሰሎሞን ፍርድ

ሦስት ነጋዴዎች ድንገት አንድ ቀን በንጉሥ ሰሎሞን የዘውድ ችሎት ተገኙ፡፡ ሦስቱም ለብዙ ዘመን አብረው ለመነገድ ተማምለው፣ ግመል ጭነው፣ ገንዘብ ቋጥረው፣ ስንቅ አንጠልጥለው፣ ሀገር ጥለው የሄዱ ናቸው፡፡
‹ንጉሥ ሆይ› አለ አንዱ በዙፋኑ ፊት እጅ ነሥቶ፡፡ ‹እኛ አብረን ለመነገድ ተስማምተን መንገድ የጀመርን ጓደኛሞች ነን› አለ፡፡
ሁለተኛውም ነጋዴ ተቀብሎ ‹ቃላችንንም አክብረን ለንግድ ሩቅ ሀገር ስንጓዝ ድንገት የሰንበት በዓል ደረሰብን› ሲል ቀጠለ፡፡
ሦስተኛውም ነጋዴ ‹ሰንበትን አክብረን ለመዋል ስለፈለግንም ድንኳን ከተከልንበት ቦታ ራቅ አድርገን ጉድጓድ ቆፍረን ገንዘባችንን በከረጢት ቀበርነው፡፡ ከመካከላችን ማናችንም ገንዘቡን ተደብቀን ላንወስድ መሐላ ፈጽመን ነበር፡፡ በማግሥቱ ግን ወደ ጉደጓዱ ሄደን ስንቆፍረው ገንዘባችንን አጣነው› አለና አስረዳ፡፡ የመጀመሪያው ነጋዴም አንገቱን ከነቀነቀ በኋላ ‹ንጉሥ ሆይ ጉድጓዱን ስንቆፍርም ሆነ ገንዘቡን ስንደብቅ ሌላ ሰው ያየን የለም፡፡ ከሰረቅነው እኛው ነን፡፡ ነገር ግን ማናችን እንደሰረቅን ልንተማመን አልቻልንም› አለ፡፡

Tuesday, July 12, 2016

ኩሬና ወንዝ ምሁራን



ሰሞኑን ፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ የፊታውራሪ ሀብተ ጊዮርጊስ ዲነግዴን የሕይወት ታሪክ አሳትሞ አቅርቦልናል፡፡ መጽሐፉ በላቀ የታሪክ ሞያ የተሠራ፣ የታላላቅ ሰዎችን የሕይወት ታሪክ ለሚሠሩ ሰዎችም እንደ ሞዴል ሊያገለግል የሚችል የታሪክ ጥናት ድርሳን ነው፡፡ መጽሐፉን ሳነብ ከመጽሐፉ ይዘት ይልቅ የመጽሐፉ አዘጋጅና አዘገጃጀት ነበር በአእምሮዬ የሚመላለሰው፡፡ ፕሮፌሰር ባሕሩ ዘውዴ የኢትዮጵያን ዘመናዊ ታሪክ የተመለከቱ ጥናቶችንና መጻሕፍትን አዘጋጅቶ አሳትሞ ያውቃል፡፡ አብዛኞቹ የጥናት ጽሑፎቹና መጻሕፍቱ የተዘጋጁት በእንግሊዝኛ ቋንቋ ነው፡፡ ብዙዎቹም የታተሙት ከሀገር ውጭ በሚታተሙ ጆርናሎች ነው፡፡
ይሄ ደግሞ የፕሮፌሰር ባሕሩ ብቻ ሳይሆን የአብዛኞቹ የሀገራችን ምሁራን መንገድ ነው፡፡ በሁለት ምክንያት ያደርጉታል፡፡ በአንድ በኩል በአካዳሚው የሚኖራቸውን የሞያ ሂደት ማስቀጠልና አካዳሚያዊ መዓርጎችን ማግኘት የሚችሉት በታወቁ ዐውደ ጥናቶች በሚያቀርቧቸውና በዕውቅ ጆርናሎች በሚያሳትሟቸው የጥናት ወረቀቶች አማካኝነት ስለሆነ፡፡ እነዚህ ጆርናሎች ደግሞ በብዛት(እንዲያውም ሁሉም ማለት ይቻላል) የሚገኙት በውጭ ዩኒቨርሲቲዎችና ተቋማት ስለሆኑ፡፡ ሌላው ደግሞ የሀገራችን የአካዳሚያዊ ዕውቀት መሸመቻና ማስሸመቻ ቋንቋ እንግሊዝኛ ከመሆኑ ጋር የተያያዘ ነው፡፡ እነርሱም የተማሩት፣ የመመረቂያ ጥናቶቻቸውንም የሠሩት በእንግሊዝኛ(አልፎ አልፎ በሌሎች የአውሮፓ ቋንቋዎች) በመሆኑ ሌሎች ሥራዎቻቸውንም በዚያው መንገድ ማቅረቡ ይቀላቸዋል፡፡

Thursday, July 7, 2016

ኤጲደቅስዮ



ፊሳልጎስ የተሰኘዉና በ2ኛው መክዘ በእስክንድርያ ተጽፎ በ5ኛው መክዘ ወደ ግእዝ የተተረጎመው መጽሐፍ ‹ኤጲዲቅስዮ› ስለሚባል ዛፍ ይተርካል፡፡ ይኼ በሕንደኬ ሀገር የሚገኝ ዛፍ ሁለት ጠባይ አለዉ፡፡ አርጋብ የዛፉን ፍሬ ስለሚወዱት በእርሱ ላይ እየተሰበሰቡ ይመገቡታል ይላል መጽሐፉ፡፡ እንደ እባብ ላሉ እንስሳት ደግሞ ጥላዉ እንኳን ከነካቸዉ ይሞታሉ፡፡ ነገር ግን ለእባቦቹ ሌላ ዘዴ ለግሷቸዋል፡፡ ርግቦችን ለማጥመድ የሚመጡት እባቦች የፀሐይ ጥላ ባላረፈበት አቅጣጫ፣ ወይም ፀሐይ ስትጠፋ ወይም ደግሞ ደመና ሲጋርድ ወደ አካባቢዉ ይመጡና ያደፍጣሉ፡፡ ዛፉን ርግቦችም እባቦችም ይፈልጉታል፡፡  
 
ይህ ዛፍ በላቲኑ አምቢዴክትረስ(ambidextrous) ይባላል፡፡ ‹አምቢ› ማለት ‹ሁለቱም› ማለት ሲሆን ‹ደክስተር› ማለት ደግሞ ‹ትክክል› ማለት ነዉ፡፡ ‹አምቢዴክትረስ› ማለትም ‹በሁለቱም በኩል ትክክል የሆነ› ማለት ነዉ፡፡ የእንግሊዝኛው ቃል መጀመሪያ ተግባር ላይ የዋለዉ በሕግ ሰዎች ዘንድ ነዉ፡፡ አንተም ልክ ነህ፣ አንተም ልክ ነህ ብሎ ከከሳሽም ከተከሳሽም ወገን ጉቦ ለሚቀበል ዳኛ ነበር ቃሉ ጥቅም ላይ የዋለዉ፡፡ 
 

Tuesday, June 28, 2016

መውጣትና መውረድ

ከቀናት በፊት ለሥራ ጉዳይ ባሕርዳር ነበርኩ፡፡ ከአንድ ወዳጄ ጋር ስንጨዋወት ማኅበረሰባችን ከሥልጣናቸው የሚወርዱ ሰዎችን በበጎ የመቀበል ልማድ አለው ወይ? የሚል ነገር አነሣ፡፡ እኔም ‹ከሥልጣን ወርደው በሰላም የኖሩም በመከራ ያሳለፉም ዐውቃለሁ› አልኩት፡፡ ዐፄ ካሌብ ሥልጣናቸውን ትተው አባ ጰንጠሌዎን ገዳም ሲገቡ በልጃቸው በገብረ መስቀል ዘመን የደረሰባቸው መከራ የለም፡፡ ምናልባት ግን ያን ጊዜ የክርስትናው ጣዕሙ ያልጠፋበት ዘመን በመሆኑ ይመስለኛል፡፡ በጎንደር ዘመን ግን አድያም ሰገድ ኢያሱ ሥልጣናቸውን ትተው ገዳም ቢገቡ ተተኪዎቻቸው የመነኑበት ድረስ መጥተው ገድለዋቸዋል፡፡ ሁለቱም በኢትዮጵያ ተፈጽመዋል፡፡
ወዳጄ ግን ‹ባህሉ ከሥልጣን ለወረደ ሰው ክብር የሚሰጥ አይደለም፡፡ ከዚያ ይልቅ ሹምን ያበረታታል፡፡ ሲሾም ያልበላ ሲሻር ይቆጨዋል የሚለውም የዚህ ምስክሩ ነው› አለና በሰሞኑ የገጠመውን ነገረኝ፡፡ ከባሕርዳር ዩኒቨርሲቲ ኮሌጆች የአንዱ ዲን የነበረ ሰው  መኪናም፣ አበልም፣ ሥልጣንም፣ ክብርም ነበረው አለ፡፡ ሲወጣ ሲገባም እጅ ነሺው፣ ደጅ ጠኚውም ብዙ ነበረ አለ፡፡ በኋላ ታዲያ በአንዳንድ ጉዳዮች ምክንያት ከኃላፊነቱ እንዲነሣ ይወሰናል፡፡ ስብሰባው የተደረገው በዚያው እርሱ ይመራው በነበረው ኮሌጅ ግቢ ውስጥ ነበር፡፡ በግቢው ውስጥም ሊወርድ ነው የሚል ጭምጭምታ ይወራል፡፡ ማታ ስብሰባው ሲጠራ እንደሚነሣ ሠራተኞቹ አምነዋል፡፡ እንዳመኑትም አልቀረ ኃላፊነቱን በቅርቡ ለተተኪው አስረክቦ ከቦታው እንዲነሣ ተወሰነ፡፡ 

Wednesday, June 22, 2016

አዲስ መጽሐፍ በገበያ ላይ

ገድሉ፣ የኢትዮጵያን የ16ኛውን ክፍለ ዘመን አስተዳደራዊ መልክአ ምድር(ጂኦግራፊ) ለመረዳት በጣም ይረዳል፡፡ የገድሉ ጠቀሜታ ግን ይህ ብቻ አይደለም፡፡ በተለይ ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ጥናት ቀላል ያልሆነ አስተዋጽዖ ያደርጋል፡፡ ብዙ ምስቅልቅል የነበረበትን፣ ብዙ ጦርነቶችና ደም መፋሰሶች የታዩበትን ሰፊ የሕዝቦች እንቅስቃሴና መፈናቀል የተከሰተበትን የ16ኛውን ክፍለ ዘመን ለመረዳት የሚያደርገው አስተዋጽዖ ከፍ ያለ ነው፡፡ 
 
          በዚህ ውስብስብና ትርምስ የበዛበት ዘመን ቢኖሩም፣ እኒህ አባት በጣም በሚያስገርም ሁኔታ ጊዜያቸውን በመጠቀም በጣም ጠቃሚ የሆኑ መጻሕፍትን ከዐረብኛ ወደ ግእዝ መልሰዋል፤ የታወቀውን ‹አንቀጽ አሚን› የተባለውን ወጥ የሆነ ድርስታቸውን ጽፈዋል፡፡ ጽሑፎቻቸው ለግእዝ ሥነ ጽሑፍ ከፍ ያለ አስተዋጽዖ አበርክተዋል፡፡ በዚያ ቀውጢ ዘመን የኦርቶዶክስ ተዋሕዶ እምነት ተከታዮች ሊያነቡዋቸውና ሊነበቡላቸው የሚገቡ አያሌ ጽሑፎች ስለአቀረቡ፣ ለቤተ ክርስቲያኒቱ መልሶ መጠናከር የላቀ እርዳታ አድርገዋል፡፡ 
 
          ገድሉን ስናነብ እነዚህንና ሌሎች ቁም ነገሮችን እናገኛለን፡፡ ይሁን እንጂ ገድሉ ተተርጉሞ ግእዝ ለማያውቀው አንባቢ ሳይደርስ እስካሁን ቆይቷል፡፡ ጠቃሚነቱን በመገንዘብ፣ ሪቺ የተባለ ኢትዮጵያን ያጠና የነበረ የኢጣልያን ሊቅ ወደ ጣልያንኛ ተርጉሞ በጣም የተስፋፉ፣ ብዙ መጻሕፍትን ያጣቀሱ የግርጌ ማስታወሻዎችን አክሎ አሳትሞ ነበር፤ ይህ ትርጉም ከነግርጌ ማስታወሻዎቹ እጅግ ጠቃሚ ቢሆንም ኢትዮጵያውያን አንባቢዎች መካከል ጣልያንኛውን የሚያውቅ አንባቢ ይኖራል ብሎ መገመት ስለማይቻል፤ የሪቺ ሥራ ብዙም በትምህርት ተቋማት ውስጥ ለሚገኙ ምሁራንና ተማሪዎችም ሆነ፣ ከዚያ ውጭ ላሉ አንባቢዎች አገልግሏል ማለት አይቻልም፡፡ 
 
ይህ የአሁኑ የዲ/ን ዳንኤል ክብረት ሥራ የገድሉን ትርጉም እና ገድሉ ውስጥ ያሉትን ለአሁኑ ትውልድ ግልጽ የማይሆኑትን ሐሳቦችና የሰውም የሆኑ የቦታ ስሞች የሚያብራሩ የግርጌ ማስታወሻዎች የታከሉበት በጣም ጠቃሚ ሥራ ነው፤ በአቡነ ዕንባቆም ሕይወት ታሪክም ላይ እና በዘመኑ በነበረው ሃይማኖታዊ እና ፖለቲካዊ ሁኔታዎች ላይ የተደረጉ ምርምሮችን በማካተት ይህ መጽሐፍ ተዘጋጅቷል፡፡ መጽሐፉ ሁለት ጠቀሜታዎች አሉት፡- ሃይማኖታዊና ዓለማዊ፡፡ ዲ/ን ዳንኤል በዚህ በኩል የተሳካ ሥራ ሠርቷል፤ ምክንያቱም ያዘጋጀው መጽሐፍ ለመንፈሳዊ አገልግሎትም ሆነ ለማስተማርና ለምርምር ሊያገለግል ይችላል፡፡  
ፕሮፌሰር ሺፈራው በቀለ


ሦስቱ ሳጥኖች



ኢትዮጵያ ውስጥ ሦስት ሳጥኖች አሉ፡፡ ሁለቱ ሳጥኖች በጣም ይፈለጋሉ፡፡ ስለሚፈለጉ ወይ ይዘረፋሉ፤ ወይ ይሰረቃሉ፡፡ አንደኛውን ሳጥን ግን ዞሮ የሚያየው የለም፡፡ ሁለቱ በውስጣቸው በጣም ተፈላጊ ነገር አለ ተብሎ ስለሚታመን ሳጥኖቹ በፖሊስ በዘበኛ፣ አንዳንዴም በወታደር ይጠበቃሉ፤ አንደኛው ሳጥን ግን ጠባቂ የለውም፡፡ ውስጣቸው ያለው ነገር ሲጨምር የሚያመጡት ለውጥ አለ ተብሎ ስለሚታሰብ ሁለቱ ሳጥኖች ቶሎ ቶሎ ይቆጠራሉ፡፡ አንደኛው ሳጥን ግን የሚያስታውሰው የለም፡፡ 

ሁለቱ ሳጥኖች የምርጫ ሳጥንና የገንዘብ ሳጥን ናቸው፡፡ አንዱ ውስጥ ሥልጣን፣ ሌላው ውስጥ ገንዘብ አለ፡፡ ሥልጣን ያለበትን ሳጥን ፖለቲከኞች ይፈልጉታል፡፡ ስለዚህም ይሰብሩታል፣ ይገለብጡታል፡፡ ገንዘብ ያለበትን ሳጥን ሙሰኞች ይጓጉለታል፡፡ ይሰብሩታል፤ ይገለብጡታል፡፡ ሕዝቡም ስለእነዚህ ስለሁለቱ ሳጥኖች ጉዳይ ይከታተላል፡፡ ሲዘጉና ሲከፈቱ ኮሚቴ ያቋቁማል፡፡ ሲቆጠሩና ሲመዘኑ ማወቅ ይፈልጋል፡፡ ሥልጣንና ገንዘብ ስላለባቸው፡፡

Tuesday, June 14, 2016

የሦስት ደብዳቤዎች አዙሪት



የአንድ ትልቅ ድርጅት ዋና ሥራ አስፈጻሚ የነበረ ሰው ከደርጅቱ ሲለቅ ለተተኪው ሰው ሦስት ደብዳቤዎችን በሦስት ፖስታዎች አሽጎ በላያቸውም ላይ 1፣ 2 ና 3 ቁጥር ጽፎ ሰጠው፡፡ ተተኪውም ‹ምን ላድርጋቸው?› ሲል ጠየቀው፡፡ ‹ድርጅቱን በምታስተዳድርበት ጊዜ ችግር በገጠመህ ቁጥር በየተራ ከፍተህ አንብባቸው› አለና መለሰለት፡፡ ርክክቡም በዚህ ተጠናቀቀ፡፡

አዲሱ ሥራ አስፈጻሚ ሥልጣኑን እንደተረከበ ከያቅጣጫው ተቃውሞ በረታበት፤ በጉጉት ጠብቀውት የነበሩት ሁሉ ተስፋ ያደረጉትን ለውጥ በአጭሩ ማየት ስላልቻሉ መበሳጨትና ግፊት ማድረግ ጀመሩ፡፡ ‹ከበሮ በሰው እጅ ሲይዙት› እንደሚባለው ወንበሩ ላይ ሲቀመጥ የሞሰቡ መስፊያ ጠፋበት፡፡ የዘሐውንም ውል ማግኘት አልቻለም፡፡ ድርጅቱም በችግር ተወጠረ፡፡ ከዚህም ከዚያም ተበደልን፣ መብታችን ተረገጠ፣ ተገፋን፣ ተናቅን፣ የሚሉ ድምጾች በረከቱ፡፡ 
 
በዚህ ጊዜ ቁጥር አንድ የተጻፈበትን ፖስታ ከፈተና የተጻፈውን አነበበው፡፡ ‹ካንተ በፊት የነበረውን ኃላፊ ባገኘኸው አጋጣሚ ሁሉ ውቀስ› ይላል፡፡ የድርጅቱን ሠራተኞች ሰበሰበና ከእርሱ በፊት የነበሩት ኃላፊዎች ያጠፉትን ጥፋት፣ የሠሩትን ስሕተት፣ ያደረሱትን በደልና የፈጠሩትን ችግር መዘርዘር ጀመረ፡፡ አሁን ለተከሰተው ነገር ሁሉ ተጠያቂዎቹ እነርሱ መሆናቸውንና እርሱ የመጣው ችግሮቹን ጠራርጎ ለማስወገድ መሆኑን ደሰኮረ፡፡ በወደቀ ዛፍ ላይ ምሣር ማብዛት ቀላል በመሆኑ ሰውም አብሮ ወቀሰ፤ ኮነነ፤ አወገዘ፡፡ 

Thursday, June 9, 2016

ኑ፤ ኢየሩሳሌም እንሂድ!


‹ዜና ደብረ ሊባኖስ› የተሰኘውና በ1590 ዓም የተጻፈው መጽሐፍ በገዳሙ የተፈጸሙ አስደናቂ የቅዱሳን ታሪኮች ተመዝግበውበታል፡፡ ከእነዚህ አንዱ ‹ኢየሩሳሌም እንሂድ› የሚለው ታሪክ ነው፡፡ ታሪኩ የተፈጸመው በእጨጌ ዮሐንስ ከማ ዘመን [ከዐፄ ይስሐቅ (1407-1423) እስከ ዐፄ ዘርዐ ያዕቆብ(1426-1469 )የመጀመሪያዎቹ ዓመታት የነበረ የደብረ ሊባኖስ 7ኛ አበ ምኔት] ነው፡፡ 

Wednesday, June 1, 2016

የበጎ ሰው ሽልማት አራተኛው መርሐ ግብር በይፋ ተጀመረ



ለሀገርና ለሕዝብ አርአያነት ያለው ታላቅ ተግባር ያከናወኑ ሰዎችን በየዓመቱ ዕውቅና የሚሰጠው የበጎ ሰው ሽልማት አራተኛው መርሐ ግብር ዛሬ ግንቦት 24 ቀን 2008 ዓም በይፋ ተጀምሯል፡፡

የ2008 ዓ.ም ‹‹የበጎ ሰው ሽልማት›› ዘርፎች
  1.   መምህርነት 
  2.  ቅርስ እና ባሕል
  3.   ሳይንስ
  4.  መንግሥታዊ የሥራ ኃላፊነትን በብቃት መወጣ
  5. ንግድና ሥራ ፈጠራ
  6. ማኅበራዊ ጥናት
  7.  ስፖርት
  8. የበጎ አድራጎት ሥራ
  9. ኪነ ጥበብ - ( በድርሰት ዘርፍ ብቻ
  10. ሚድያ እና ጋዜጠኝነት
የ2008 ዓ.ም ‹‹የበጎ ሰው ሽልማት›› የጥቆማ መስፈርቶች

ጠቅላላ መስፈርቶች