Friday, April 20, 2018

ተምሬ ተምሬ¡


አብሮ አደግ ጓደኛዬን ባለፈው አሜሪካ አገኘሁት፡፡ ጽኑ ሰው ብርቱ ኃይል፡፡ በትምህርት ድህነት ይፈረከሳል ከተባለ ቁጥር አንድ መዶሻው እርሱ ነው፡፡ የእናት የአባቱ ቤት ከትምህርት ቤታችን ስድስት ሰዓት ይርቃል፡፡ ይህን ሁሉ እየተጓዘ መማር ስለማይችል ከትምህርት ቤቱ የአንድ ሰዓት ርቀት ላይ ቤት ተከራይቶ ነበር የሚማረው፡፡ ቤተሰቦቹ ወዳሉበት ገጠር ቅዳሜ ጠዋት ይሄድና እሑድ ከሰዓት ስንቁን ቋጥሮ ይመለሳል፡፡ ያችን ስንቅ ቆጥቦ ከሰኞ እስከ ዓርብ ይመገባል፡፡ ነገን ዛሬ ላይ ለመትከል እንደሚቻል አምኖ የሚያገኘውን ዕድል ሁሉ ይጠቀማል፡፡ እርሱን ፈተና አያሸንፈውም፤ እርሱ ራሱ የኑሮ ፈተናዋ ነው፡፡ እርሱ ፈተና የሚገጥመው ወላጅ አምጡ የተባለ ዕለት ነው፡፡ ስድስት ሰዓት ተጉዞ የሚመጣ ወላጅ አያገኝም፡፡ ጉዳዩን ራሱ ለወላጆቹ ማስረዳት ከባድ ነው፡፡ በዚህ ምክንያት የርሱ ወላጆች ይቀያየራሉ፡፡ አንድ ቀን ያንዱን፣ ሌላ ቀን ደግሞ የሌላውን ወላጅ ይወስዳል፡፡
ጽሑፉ እንደ ጤፍ የደቀቀ፣ ነገር ግን እንደ ቆሎ የደመቀ ነው፡፡ ለምንድን ነው? ስንለው ‹ደብተር ቶሎ እንዳያልቅብኝ ነው› ይላል፡፡ የተሰጠውን የቤት ሥራ እዚያው ትምህርት ቤት ውስጥ በጊዜ ይሠራል፤ የታዘዘውን ያለ ማመንታት ይፈጽማል፤ ክፍል ውስጥ ላለመረበሽ ሁልጊዜ ይጥራል፡፡ ከመምህራኑ ጋር የጌታና ሎሌ ዝምድና አለው፡፡ ይታዘዛቸዋል፤ ያገለግላቸዋል፡፡ ለምንድን ነው? ስንለው ‹ወላጅ አምጣ እንዳይሉኝ ነው› ይላል፡፡ ለእርሱ አንድ ኤክስ ማግኘት ማለት ከሕይወቱ መሥመር አንድ ርምጃ ወደኋላ መመለስ ማለት ነው፡፡

Monday, April 16, 2018

ከመጽሐፈ ጊዮርጊስ ወልደ አሚድ ጋር የተገኘው ለዐፄ ዘርአ ያዕቆብ የቀረበው ሙገሳ:- ስለ ጊዮርጊስ ወልደ አሚድ መጽሐፍ የግእዝ ትርጉም ምን ይነግረናል?



ይህ ከዚህ ቀጥሎ የተጻፈው ሙገሳ በፈረንይ ቤተ መጻሕፍት በቁጥር BNF ethiopien 68 ተመዝግቦ በተቀመጠው መጽሐፈ ጊዮርጊስ ወልደ አሚድ ላይ የሚገኝ ነው፡፡ መጽሐፉ ክፍለ ክርስቶስ በተባለ ሰው አስጻፊነት፣ ዘወልደ ማርያም በተባለ ጸሐፊ፣ በብርሃን ሰገድ ዐፄ ኢያሱ ጊዜ(1723-1747 ዓ.ም.) የተገለበጠ ነው(fol. 107b)፡፡ በመጽሐፉ መጨረሻ የሚገኙት የኅዳግ ማስተዋሻዎች በንጉሥ ኢያሱና በንጉሥ ኢዮአስ(1747-1761 ዓ.ም.) ዘመን የተመዘገቡ የመጻሕፍት ዝርዝሮችን ይዘዋል፡፡ ‹ኆልቆ መጻሕፍት ዘፃና› ይላል(107b,108a)፡፡ ፃና የተባለችው ገዳም ማን እንደሆነች የጠየቅን እንደሆነ በመጽሐፉ መጨረሻ ላይ ‹ተወጥነት መሠረተ ሕንጻሃ ለመቅደሰ ቂርቆስ ዘፃና[1]› የሚል ንባብ አለ(108b)፡፡ ይህም መጽሐፉ የጣና ቂርቆስ ንብረት እንደነበረ ያስረዳናል፡፡ በነዚያ የመጻሕፍት ዝርዝር ውስጥ በሁለቱም የቆጠራ ዘመናት 2 መጽሐፈ ጊዮርጊስ ወልደ አሚድ እንደነበረ ይገልጣል፡፡ እንግዲህ በኋላ ዘመን አንዱ ወቶ ፈረንሳይ ተሻግሯል ማለት ነው፡፡ በመቅድሙ ላይ ንጉሥ ዘርአ ያዕቆብን(fol.1a) በጸሎቱ ላይ ደግሞ አድያም ሰገድ ኢያሱን ያነሣል፡፡ 

Wednesday, April 4, 2018

የዐቢይ ንግግር ሰባት አዕማድ


የሀገሬ ሰው ‹ካልተናገረ አይታይ ብልሃቱ፣ ካልታረደ ዓይታይ ስባቱ› ይላል፡፡ ንግግር የሰው ልጅ ከተሰጡት የላቁ ጸጋዎች አንዱ ነው፡፡ ንግግር ሰዎችን ሊያግባባቸው፣ ወደ አንድነትና ኅብረት ሊያመጣቸው፣ ሊያከራክራቸውና ሊያወያያቸው ኃይል አለው፡፡ ከመሪዎች ከሚጠበቁ ነገሮች አንዱ ኃይል ያለው ንግግር ነው፡፡ ኃይል ያለው ንግግር በሚመርጣቸው ቃላት፣ በሚጠቀምበት ድምፀት፣ በሚያቀርባቸው አገላለጦች፣ በሚሰጣቸው ምሳሌዎች፣ በሚቀርብበት ተፋሰስ፣ በሚዋቀርበት አሰካክና በምጣኔው ይታወቃል፡፡ ሊደመጥ፣ ሊነበብ የሚችል፣ በሐሳቡ ባንስማማም በአቀራረቡ የሚማርከን፣ በዝርዝሩ ባንግባባም ሐሳቡ ግን የሚገባን፤ ባንወደውም የምናደንቀው ንግግር ከመሪዎች ይጠበቃል፡፡ ዐፄ ምኒልክ ለዐድዋ ጦርነት ሕዝቡን ለመጥራት ያወጁት ዐዋጅ ከዐዋጅነቱ ይልቅ የመሪ ጥሪ የሆነ ቃል አለው፡፡ በውስጡ ንጉሡንና ሕዝቡን የሚያቀራርብ፣ የሀገሪቱን ችግር የሚገልጥ፣ ከሕዝቡ የሚፈልጉትን የሚያሳይ፣ ሀገር ስትጠራው እምቢ ብሎ የቀረ የሚገጥመውን ዕጣ ፈንታ የሚያመላክት ቃል ነው፡፡ መላዋን ኢትዮጵያ ለአንድ ዓላማ ያሰለፈና ውጤቱን በዐድዋ ተራሮች ላይ ያሳየ ቃል ነው፡፡
በተለይ ደግሞ ሀገር ምጥ ላይ በምትሆንበት ጊዜ የመሪዎች ንግግር ወይ ፈዋሽ ወይ አባባሽ ይሆናል፡፡ ከአያያዝ ይቀደዳል ከአነጋገር ይፈረዳል እንዲሉ፡፡ አነጋገሩ የሚያግባባ፣ የሚጠራና የሚያቀራርብ ከሆነ ሕዝብን ለመፍትሔ የማሰለፍ ኃይል ይኖረዋል፡፡ ንግግሩ ብቻ ሳይሆን ንግግሩ የተዋቀረበት መዓዝን የመሪውን ጉዞ ካርታውን እንድናይ ያደርገናል፡፡
የዶክተር ዐቢይ አሕመድ ንግግር በንግግሩ ይዘት፣ ንግግሩ በተቀናበረባቸው ቃላት፣ ቃላቱ በተሰናሠሉበት አወቃቀር፣ ሐሳቡ በተገለጠባቸው ምሳሌዎች፣ ማሳያዎች፣ ጥቅሶች፤ ትኩረትና አጽንዖት በተሰጣቸው የሐሳብ ዘውጎች፣ ብርታቱና ድክመቱ ሊተነተንና የመሪዎች ንግግር ምን መሆን እንዳለበት መማማሪያ ሊሆን ይገባዋል የሚል ሐሳብ አለኝ፡፡ በዚህ ረገድ ንግግሩ የተዋቀረባቸውን ሰባት አዕማድ ለዛሬ ላንሳ፡፡

Monday, March 26, 2018

ኀሠሣ መጻሕፍት


በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ከሚገርሙኝ ነገሮች አንዱ አባቶቻችን ለመጻሕፍት የነበራቸው ፍቅር ነው፡፡ የሌሉትን ካሉበት አስመጥተው አስተርጉመው፤ ለደራስያኑ ቀለብና ቤት ሰጥተው፣ ሲጨርሱም ሹመውና ሸልመው እንዴት ያስጽፉ እንደነበር የተረፉት መዛግብት የሚነግሩን አስደናቂ ነገር ነው፡፡ የኢትዮጵያ ብሔራዊ የቤተ መጻሕፍትና ቤተ መዛግብት ኤጀንሲ ዛሬም በየአድባራቱና ገዳማቱ ከ240ሺ በላይ መጻሕፍት መኖራቸው ይገልጣል፡፡ በመላው ዓለም ተበትነው ከ30 ሺ በላይ መጻሕፍት እንዳሉ ይነገራል፡፡
አንዳንዶቹ መጻሕፍት ስማቸውን እንጂ ራሳቸውን መጻሕፍቱን አላገኘናቸውም፡፡ መጽሐፈ ከሊላ ወዲምናህ፣ መጽሐፈ ዮሴፍ ወእስኔት እስካሁን አልተገኙም፡፡ ከሊላ ወዲምናህ ከ16ኛው መክዘ በፊት እንደነበረ አባ ባሕርይ በመዝሙረ ክርስቶስ ያነሣዋል፡፡ የሐይቅ እስጢፋኖሱ የመጻሕፍት ዝርዝር ከሊላ ወድምናሕን ይጠቅሳል፡፡ መጽሐፉ ግን ዛሬ በሐይቅ የለም፡፡ አባ ጊዮርጊስም በልዩ ልዩ ድርሰቶቹ መጽሐፈ ዮሴፍ ወእስኔትን ያነሳዋል፡፡

Thursday, March 22, 2018

የጣና ቂርቆስ መጻሕፍት በሦስት ዘመናት

ጥንታውያን ጳጳሳት፣ ሊቃውንት፣ ካህናትና ምእመናን፤ ነገሥታት መኳንንት፣ ወይዛዝርት ባላባቶች መጻሕፍትን እያስጻፉ ለየገዳማቱና አድባራቱ ይሰጡ ነበር፡፡ እነዚህ መጻሕፍት በእሳት፣ በጦርነት፣ በዝርፊያና በስጦታ ያለቁት አልቀው የቀሩት ቀርተዋል፡፡ አንዳንድ ገዳማት የነበሯቸው መጻሕፍት ዝርዝር በብራና መጻሕፍት ላይ ይመዘግባሉ፡፡ እነዚህን መዛግብት ዛሬ ስናነባቸው ስንት መጻሕፍት እንደጠፉ ይነግሩናል፡፡ በሌላው ሀገር የተወሰዱትስ ምንም በስደት ቢኖሩ ሕልውናቸው አልጠፋም፡፡ ሕልውናቸው የጠፉት መጻሕፍት ናቸው የሚያስቆጩት፡፡ ከትናንት ብንዘገይ ከነገ እንድንቀድም የቀደሙትን የሥነ ጽሑፍ ሀብቶቻችንን መቃኘት፣ ማጥናትና መጠበቅ አለብን፡፡ ሀገር የምትቆመው በዕውቀትና በእውነት ነውና፡፡ ዕውቀትን ያለ እውነት፣ እውነትንም ያለ ዕውቀት ማሰብ አይቻልም፡፡ 

Tuesday, March 20, 2018

‹የግእዝ ሥነ ጽሑፍ በየዓይነቱ›


ስለ ግእዝ ሥነ ጽሑፍ የተሰበሰቡ አንዳንድ ማስተዋሻዎች 


ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ እነዚህን ማስተዋሻዎች የሰበሰብኩት በዋሽንግተን ዲሲ ቅድስት ማርያም ቤተ ክርስቲያን ስለ ግእዝ ሥነ ጽሑፍ ለማቅረብ ነበር ይላሉ፡፡ በእነዚህ ሁሉ ዘመናት በየአድባራቱና በየአዳራሹ ብንጋብዛቸው ኖሮ ስንት መጽሐፍ እናተርፍ ነበር? በሀገራችን አንድ ሊቅ ሲሞት ብቻውን አይሄድም

አራት ሰው ሞተ ተቀበረ ዛሬ
ድጓ ጾመ ድጓ መዋሥዕት ዝማሬ
ተብሎ ለአንድ ሊቅ የተገጠመው ይሄንን ይነግረናል፡፡ እንደ ፕሮፌሰር ጌታቸው ያሉ በሁለት እጅ የማይነሡ ሊቃውንት እንደ ጥገት ላም ሊታለቡ፣ እንደ ወይን ዛላ ሊለቀሙ ይገባል፡፡ በተገኘው አጋጣሚ ሁሉ ከጎተራቸው መዝገን ይገባል፡፡ 

Thursday, February 15, 2018

ከማስታገሻው ወደ መፈወሻው

የሚፈቱትን ለመቀበል የወጣው ሕዝብ
መንግሥት መረራ ጉዲናን፣ እስክንድር ነጋን፣ አንዱዓለም አራጌን፣ በቀለ ገርባንና ሌሎችንም የፖለቲካ እስረኞችን መፍታቱ አንድ ርምጃ ወደፊት ነው፡፡ ቢያንስ ያንዣበበውን የሥጋት ደመና ይገፈዋል፡፡ የሀገሪቱንም ዜና ከ‹ታሠሩ› ወደ ‹ተፈቱ› ይቀይረዋል፡፡ የተስፋ ብልጭታም በሕዝቡ ላይ ይጭራል፡፡ ከታሠሩት ጋር አብሮ ለታሠረውም ወገን ትልቅ እፎይታ ነው፡፡ አብሮ ግን ሁለት ነገሮች ተያይዘውና ቀጥለው መምጣት አለባቸው፡፡

Monday, February 12, 2018

የሌለውን ፈላስፋ ፍለጋ (ክፍል ስድስት እና የመጨረሻው)

በፒ.ዲ.ኤፍ. ለማንበብ ይህንን ይጫኑ
የጌታቸው ኃይሌ መከራከሪያ
ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ ዘርአ ያእቆብን በተመለከተ በቅርቡ ሁለት ጽሑፎችን አውጥተዋል፡፡ የመጀመሪያው በ2006 ዓ.ም. ባሳተሙት ‹ሐተታ ዘዘርአ ያእቆብ› በሚለው መጽሐፋቸው መግቢያ ላይ የሰጡት ትንታኔ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በ2017 ባወጡት Ethiopian Studies in Honor of Amha Asfaw በተሰኘው መጽሐፍ ላይ ያቀረቡት ጥናት ነው፡፡
ጌታቸው ኃይሌ ዘርአ ያእቆብ በካቶሊክ ሚስዮናውያን ተጽዕኖ ውስጥ የወደቀ፣ ፍልስፍናውንም በአብዛኛው ከእነርሱ የወሰደ ኢትዮጵያዊ ዳዊት ደጋሚ ደብተራ ነው የሚል ድምዳሜ ላይ ደርሰዋል፡፡ ለዚህ ድምዳሜ መድረሻ ያነሷቸው ነጥቦች አሉ፡፡ አንድ በአንድ እንያቸው፡፡
1.      ኡርቢኖ የሐተታ ደራሲ ከሆነ ለምን በግእዝ ይጽፈዋል? ምክንያቱም የጻፈው ለኢትዮጵያውያን ነው እንዳንል ሁለቱንም ቅጅዎች ወደ ፈረንሳይ ልኳቸዋል፡፡ በሐተታዎቹ ውስጥ ያሉት ሐሳቦች ደግሞ ለአውሮፓውያን አዲስ አይደሉም፡፡
2.     የቅጅ ቁጥር 234 በኡርቢኖ የእርማት ሥራ ተሠርቶበታል፡፡ ኡርቢኖ የራሱን ሥራ ለምን ያርመዋል?
3.     ሐተታ ኢትዮጵያዊውን መዝሙረ ዳዊት በሚገባ በሚያውቅ ሰው የተዘጋጀ ነው፡፡ ‹በዳዊት ደጋሚ ደብተራ›፤ መዝሙረ ዳዊት የዕለት የጸሎት መጽሐፉ ካልሆነ በዚህ መጠን አይጠቅሰውም፡፡ ይህ ደግሞ ዳዊትን በቃላቸው የሚይዙት የኢትዮጵያውያን ልማድ ነው፡፡
4.     ወለተ ጴጥሮስን እንዴት በበጎ ያነሳታል?
5.     ኡርቢኖ ሊያርመው የተነሣው የዘመን አቆጣጠር
6.     ‹ፋሲለደስ› እና ‹ወልደ ፋሲለደስ› በሚሉት ስሞች ላይ የሠራው ስሕተት
7.     ሌሎች ዝርዝር ማስረጃዎች
ኡርቢኖ ጽሑፎቹን ደጋግሞ የማረም ጠባይ እንዳለው በቅርጣግና ሌሊቶች የትርጉም ሥራው ላይ ታይቷል፡፡ ከማርች 1852 ጀምሮ የኢትዮጵያን ሊቃውንት ሊያስደስት የሚችል ቅጅ ለማውጣት የተለያዩ ቅጅዎችን አዘጋጅቷል፡፡ ኡርቢኖ አንዱን ቅጅ (215) የላከው ኢትዮጵያ ሆኖ ሲሆን ሌላኛውን (234) የላከው ግን ካይሮ ሆኖ ነው፡፡ ለምን? ኡርቢኖ ካይሮ የገባው ከኢትዮጵያ ተባርሮ ነው፡፡ አንደኛውን ቅጅ ለዲ. አባዲ የላከው ከዲ. አባዲ ገንዘብ ለማግኘትና የዕውቀቱን ልክ ለማሳየት ነው፡፡ ለዚህም ደብዳቤው ይነግረናል፡፡ ሌሎቹን ቅጅዎች ያዘጋጃቸው ግን ለኢትዮጵያውያን አገልግሎት ነበር፡፡ እንዳጋጣሚ ግን ከሀገር ሲባረር ይዞት ሄደ፡፡ በዚያውም ካይሮ ላይ የመመለስ ሐሳቡ የማይሳካ ሲመስለው ለዲ. አባዲ ላከለት፡፡ የዚህ ዓላማም ገንዘብ ማግኘት እንደሚሆን መገመት ይቻላል፡፡ ሁለቱም ወደ አውሮፓ የተላኩት በተለያየ ዓላማ ነው፡፡ የመጀመሪያው ለዲ. አባዲ አዳዲስ መዛግብት የማግኘት ፍላጎቱን ለማርካት፤ ሁለተኛው ደግሞ ካይሮ ላይ ተስፋ ሲቆርጥ የላካቸው ናቸው፡፡
‹ዘርአ ያእቆብ› ከዳዊት በላይ እንደማያውቅ ቀደም ብለን አይተናል፡፡ ይህ ግን ዘርአ ያእቆብ ተማርኩ ካለው የመጻሕፍት ትምህርትና ‹ባልንጀሮቼ በዕውቀቴ የተነሣ ቀኑብኝ› ከሚለው ገለጣው ጋር የሚጣረስ ነው፡፡ ዘርአ ያእቆብ ለምን በዚህ መጠን መዋሸት ፈለገ? ደግሞስ ያንን ያህል ‹የሚፈላሰፍ› ሰው እንዴት በዕውቀት ይህንን ያህል ደከመ? በውሸትስ ይህንን ያህል በረታ? እንፍራንዝስ ቁጭ ብሎ ምንድን ነው ሲያስተምር የነበረው? የማያውቀውን መጽሐፍ ነው ሲያስተምር የነበረው? እንደ እኔ ግምት እነዚያን የዳዊት መዝሙራት ያስገቡለት አብረውት የሠሩት ደባትር ናቸው፡፡ እርሱም በኋላ ጥቅሶቹን በኅዳግ ጨምሮባቸዋል፡፡

Thursday, February 1, 2018

የሌለውን ፈላስፋ ፍለጋ (ክፍል አምስት)

ለመሆኑ ሐተታዎቹ ምን ይነግሩናል?
1.  ዘርአ ያእቆብ የተወለደው ከአክሱም ካህናት ወገን መሆኑን ይነግረናል፡፡ በአኩስም የትኛው ክፍል ወይም ቦታ እንደሆነ ግን አይገልጥም፡፡ ይህ ግን ዘርአ ያእቆብ በሌሎች ነገሮች ከሚሰጠን ዝርዝር የተለየ ነው፡፡ የወደቀበትን ገደል ሥፍር ሳይቀር 25 ክንድ ከስንዝር መሆኑን ይነግረናል፡፡ እንዲያውም በእኛ ድርሳናት ያልተለመደ የተወለደበትን ቀንና ዘመንም ይገልጥልናል፡፡ ልጁ የተወለደበትን ቀንና ዘመንም ይገልጥልናል፡፡ አኩስም ውስጥ የተወለደበትን ቦታ ግን አይነግረንም፡፡ ኡርቢኖ አኩስም አካባቢ ስለነበረ ነው ይህን የትውልድ ቦታ የመረጠው ብሎ መገመት ይቻላል፡፡
2. የዘርአ ያእቆብ የዓለም ስሙ ‹ወርቄ› ነው፡፡ ‹ወርቄ፣ ብርቄ፣ ድንቄ› የሚሉ የስም አወጣጦች በአማራው አካባቢ እንጂ በአኩስም አካባቢ የተለመዱ ስሞች አይደሉም፡፡ ኡርቢኖ በደብረ ታቦር አካባቢ ሲኖር የሰማውን ስም መሆን አለበት የተጠቀመው፡፡
3.   ዘርአ ያእቆብ ትርጓሜ መጻሕፍት እንደተማረ ይነግረናል፡፡ በቤተ ክርስቲያን የመጻሕፍት ትርጓሜ ትምህርት ብሉይ፣ ሐዲስ፣ ሊቃውንትና መጻሕፍተ መነኮሳት ናቸው፡፡ ዝርዝር ማቅረብ የሚወደው ዘርአ ያእቆብ ጠቅልሎ ‹መጻሕፍትን ተማርኩ› የሚለውን ለመቀበል አስቸጋሪ ነው፡፡ ያውም ‹የሀገራችን መምህራን እንዴት እንደሚተረጉሟቸው፣ ፈረንጆችም እንዴት እንደሚተረጉሟቸው ተማርኩ› ነው የሚለው፡፡ በጥንቱ የትምህርት አሰጣጥ ይህንን ሁሉ ለመማር ዐሥር ዓመት በቂ አይደለም፡፡ የሐዲሳት ትርጓሜ ብቻ አምስት ዓመት ይፈጃልና፡፡ ስለ መምህርነቱ ሲነግረን ‹በዚያም መጻሕፍትን ለአራት ዓመት አስተምር ነበር› ይላል፡፡ የመጻሕፍት አስተማሪ የሚባል መምህር በቤተ ክርስቲያን የለም፡፡ የሐዲሳት መምህር፣ የብሉያት መምህር፣ የሊቃውንት መምህር፣ የመጻሕፍተ መነኮሳት መምህር እንጂ፡፡
4.   ዘርአ ያእቆብ ባልንጀሮቹ ለምን እንደጠሉት ሲገልጥ ‹እኔ በትምህርትና በባልንጀራ ፍቅር ከእነርሱ እበልጥ ነበርና› ይላል፡፡ ይህ ግን እውነቱን አይደለም፡፡ ዘርአ ያእቆብ በመጽሐፉ ውስጥ 43 ቦታ ላይ ቅዱሳት መጻሕፍትን ጠቅሷል፡፡ ከእነዚህም መካከል 32 ከዳዊት፣ 5 ከምሳሌ/ መክብብብ/ ጥበብ፣ 4 ከሐዲስ ኪዳን፣ 1 ከኦሪት፣ አንድ ደግሞ ከትንቢተ ኢሳይያስ የተጠቀሱ ናቸው፡፡ ከ43ቱ ጥቅሶች 32 ከመዝሙረ ዳዊት የተጠቀሱ ናቸው፡፡ ከሐዲስ ኪዳን ይልቅ ከመጻሕፍተ ጥበብ (መክብብ፣ምሳሌና ጥበብ) የጠቀሰው ይበዛል፡፡ በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትውፊት መጻሕፍተ ጥበብ ከመዝሙረ ዳዊት ጋር አብረው የሚጻፉና የሚደገሙ የጸሎት መጻሕፍት ናቸው፡፡ ይህም የዘርአ ያእቆብ ትምህርት ከመዝሙረ ዳዊት ያልዘለለ መሆኑን ያሳያል፡፡ እርሱንም ቢሆን በነጠላው እንጂ በትርጓሜው መንገድ አልጠቀሰውም፡፡ ኡርቢኖ ለአንቶንዮ ዲ. አባዲ ከላካቸው መጻሕፍት መካከል አምስቱ የሰሎሞን መጻሕፍት(ምሳሌ፣ ተግሣጽ፣ መክብብ፣ መኃልይ እና ጥበብ) ይገኙበታል፡፡ 

Thursday, January 25, 2018

የሌለውን ፈላስፋ ፍለጋ (ክፍል አራት)

የፍልስፍናው ይዘታዊ ማስረጃዎች
ኮንቲ ሮሲኒ እንደሚለው የሐተታ ዘርአ ያእቆብን ፍልስፍና ከዳ. ኡርቢኖ ደብዳቤዎች ጋር ለማስተያየት ሞክሮ ነበር፡፡ ዳ. ኡርቢኖ በግንቦት 1854 ለአንቶንዮ ዲ. አባዲ በጻፈው ደብዳቤ ላይ ሰውን የዚህ ዓለም ማዕከል አድርጎ የሚያይበትን አመለካከቱን አንጸባርቆ ነበር፡፡ ይህም አስተሳሰብ በሐተታ ዘርአ ያእቆብ ላይ በዚያው መልኩ ይገኛል፡፡ ኡርቢኖ ‹አንዳች ነገር ባውቅ ያ ከእግዚአብሔር ያገኘሁት ነው፡፡ ማንም አላስተማረኝም.. ስለ ፈጣሪና ሀልዎቱ እውነት የሆነ ሐሳብ እንዳለኝ አምናለሁ፡፡ ይህንንም ከማንም ባለመቀበሌ እኮራለሁ› ሲል በደብዳቤው ላይ ገልጦታል፡፡ በመስከረም 1854 በጻፈው ሌላ ደብዳቤ ደግሞ ብቸኝነቱ ከፈጣሪና ከዓለማት ጋር ለመገናኘትና በደስታ ለመኖር የሚቻልበትን መንገድ ለመመርመር እንደገፋፋው ይገልጣል፡፡ ‹እግዚአብሔር መኖሩን አምናለሁ፤ ሌላው ነገር ግን ሊያረካኝ ስላልቻለ እቃወመዋለሁ› ሲል ገልጦ ነበር፡፡ ይህን መሰሉ ሐሳብ በሐተታ ዘርአ ያእቆብም ውስጥ ይገኛል፡፡ በርግጥ ይህንን ደብዳቤ የጻፈው ሐተታ ዘርአ ያእቆብን ካገኘ ከሁለት ዓመታት በኋላ በመሆኑ ማን ከማን እንደወሰደው ግልጽ አይደለም የሚል ትችት ቀርቦበታል፡፡ ነገር ግን ቀደም ብሎ ከጻፋቸው ብቸኝነቱን ከሚጠቅሱት ደብዳቤዎቹ ጋር ስናነጻጽረው ይህ ሐሳብ የ ዳ. ኡርቢኖ ውስጣዊ ሐሳቡ መሆኑን እንረዳለን፡፡